لبلبو واهمیت آن
مقدمه:
تولید شکر در دنیا بر مبنای اطلاعات سازمان خوراکه جهانی (FAO) درسال 2003 م برابر با 145 تن میباشد.درحالیکه مقدار مصرف شکردرآن سال برابربا138.1ملیون تن بودازاین جمله برای چندین سال پیدرپی تولیدشکردردنیابیش ازمصرف آن بوده ودرنتیجه باعث مقدار ذخیره زیادشکرشده است.تااوایل قرن(19)نیشکرعملاً تنها نبات بودکه به اندازه کافی برای تهیه شکرکشت میشد وحدود 200سال پیش یعنی درسال(1747)م یک دانشمندآلمانی توانست دو ورایتی لبلبوی علوفه ای نیزشکر استخراج نمودواین شکرازلحاظ کیمیاوی شبیه شکرنیشکراست.اقدامات دیگری یک دانشمند آلمانی بنام آشارد درسال 1786،برای استخراج صنعتی شکرازلبلبو بعمل آمد به شکست مواجه شد،زیرافیصدی شکردرلبلبوی علوفه ای به اندازه کم بود که تولیدآن بطور موثری میسرنگردید.آشارد نتنهادرامراستخراج قند ازلبلبوخد مات شایان کرد بلکه درراه کشت وکار و تهیه ورایتی های خوب کارهای انجام داد.پس ازمدتی کوتاهی زراعت لبلبوی قندی دراروپابخصوص آلمان وفرانسه رونق گرفت ، درفرانسه «لوئی دویلمون» درمطالعات درمورداصلاح لبلبوی قندی به عمل آورد و روش آزمایش نتائیج رامعرفی کرد.امروز لبلبوی قندی ازجمله گیاهان مهم صنعتی دنیا محسوب میگردد.دربسیاری ازکشورهای جهان،تولید قند یکی ازجنبه های ضروری اقتصادی دهاقین میباشد. وتنهاعوامل اقلیمی است که تعین کننده انتخاب یکی از دوگیاهان عمده تولید کننده قند میباشد.نیشکرکه امروز درحدود 58% کل شکر دنیا را تولید میکند بخصوص درمناطق حاره وشبیه حاره کشت میشود.دراینجا قابل توجه براینکه مصرف شکرتولیدی دنیاحدود 65%آن ازنیشکر و 35% آن ازلبلبو بدست میآید.زراعت نیشکردر 104 کشور و لبلبوی قندی در48 کشور دنیا صورت میگیرد.دربررسی مسائل مربوط به لبلبوی قندی دراینجاجهت ارائه رهنمائی های عملی ومناسب، تجربیات بدست آمده ازتحقیقات لبلبوی قندی دردنیا مطرح شود.شایدکه اینگونه بررسی ها منجربه اطلاعات وشناخت بیشتری درارتباط با ازدیاد تولید وگسترش بذرلبلبوی قندی درکشور گردد.
تاریخچۀ لبلبوی قندی:
باوجوداینکه بذر لبلبوی قندی سابقۀ طولانی دارد ولی بذرصنعتی آن بمنظورتهیه قندوشکر حدود 250سال است که متداول شده است.پیش ازآنکه،عمدتاًبه عنوان علوفۀ حیوان مورداستفاده قرار میگرفت،درسال1575(الیویه دوسر)اعلام کردکه میتوان ازریشه گیاه لبلبوی قندی،قنداستخراج کردو درستی این گفتارتوسط آندره مارگراف کیمیادان آلمانی درسالهای 1745تا 1747به اثبات رساند و بالآخره درسال 1786شخص بنام آشارد شاگرد مارگراف که اصلاً فرانسه وی ولی مقیم آلمانی بود روش استخراج قندازلبلبورادرسطح تجارتی پیداکردودرسال1801اولین کارخانۀ لبلبوی قندی تاًسیس شد. توسعۀ صنعت قندسازی ازلبلبوی قندی قرن نوزدهم به شدت خاص پیداکردکه نتیجه آن تولید ده ها ملیون تن قندازریشۀ این گیاه درسراسرجهان شد.لبلبوی قندی به نوع Beta vulgaris تعلق دارد که والد آن بنام Beta marittima درسواحل مدیترانه وآسیای صغیر میروید. دراین مناطق از حدود 3000سال قبل انواع مختلف از لبلبو جهت مصرف برگ میکاشتند ،همچنین در تمدنهای یونان وروم باستان به منظور استفاده غذایی ودرمان بعضی از مریضی ها مورد استفاده قرار میگرفت. جینس Beta نتیجه تلاش بشر جهت اهلی کردن این گیاه طی چندین قرن میشود . باوجود شجره طولانی لبلبوی قندی ،وجود انواع از آن با سکروز کافی تا سالهای 1500 م گذارش نشده بود. تا آنزما ن لبلبو دراروپا وبه ویژه درآلمان وفرانسه بیشتر جهت تغذیه حیوان کشت میشد. بعد از آشارد اصلا ح وتولید لبلبوی قندی ادامه پیدا کرد به طوری که فیصدی قند درلبلبو افزایش چشمگیری یافت . لوئس ویلمورین درفرانسه با استفاده از روش به انتخاب Progeny غده های را انتخاب کرد که مقدارسکروز درآنها از 7.5% به 16- 17% میرسد.درهمان قرن کارخانه های زیادی دراروپابه ویژه فرانسه اهداث گردید.افزایش تعدادکارخانه های لبلبوی قندی دراروپامنجر به تعطیلی کارخانه های تصفیه نیشکرشد.استفاده ازارقام جدیدومصرف مناسب کودهای معدنی وآلی، همچنین ساخت وتولید ماشین آلات مربوط به زراعت لبلبوی قندی موجب ازدیاد تولیداین محصول در دنیاگردید.چنانچه درنیمه دوم قرن نوزدهم تولیدلبلبوی قندی درکشورهای همانند فرانسه،اتریش و آلمان نسبت به مصرف آن افزایش پیداکرد.درایالات متحده آمریکا نخستین کارخانه ای که باموفقیت درارتباط بااستخراج شکرازلبلبوی قندی شروع بکار نمود.بعدها بنابربه ازدیاد حاصلات درکشورهای مختلف دنیا تولید شده است.تا اوایل قرن بیستم یکی از مشکلات جمع آوری لبلبوی قندی به نیروی انسانی احتیاج زیاد داشت وهمچنان بخاطر تنک کردن وپاک نمودن گیاه هرزه ازمزرعه لبلبوی قندی ازنیروی انسانی کار میگرفتند.درسال های بعدی ازنیروی انسانی کمتراستفاده گردیده است بخاطرکه ماشین آلات مختلفه را کشف نموده اند،اکنون باتوجه وکوشش زیاد دانشمندان ماشین آلات مدرن وپیشرفته راساختند تا دهاقین ما راحت ترمحصولات خودراجمع آوری نمایند.
لبلبوچیست؟Beta vulgaris sub sp
لبلبویک سبزی شناخته شده دراروپای شرقی ومرکزی است ولی دراروپای غربی وایالات متحده اهمیت کمتری دارد.این گیاه برای ریشه متورم آن کشت میگردد.لبلبوسرشارازویتامین هایA،BوC بوده ودارای مقدار زیاد قنداست همچنین این نبات خنک،سرد واشتها آور وحتی به اندازه کافی مقوی میباشد.دارای اثر رادیواکتیف بوده که عمل آن دردستگاه هاضمه بدون قابل توجه واهمیت است لبلبو ادویۀ نرم کننده وآرام کنندۀمعده و روده هامیباشد.جوشاندن لبلبوبه مقدار 25-50gr دریک لیترآب برای التهاب مثانه، بواسیر و بیماری پوست مصرف میشود.مصرف برای اشخاص که مبتلابه مرض قند هستند منع گردیده است.اگربخواهندازخواص طبیعی لبلبو درمعالجه امراض بهره گیری کنند باید رژیم آب لبلبو بگیرند و مدت 3- 4 هفته هرروز فقط یک گیلاس بزرگ آب خام لبلبو رابخورند وآثار شفابخش آن درخود ببینند.لبلبوگیاه است دوساله،یعنی سال اول ریشه تولید میکند ودرسال دوم بذر.بعضی بته ها در سال اول به بذر میرویند که این خاصیت راbolting گویند.رشد ریشه این نوع ها کم میشودو محصول لبلبو کاهش میابد.بعضی ازانواع وحشی یکساله اند،خاصیت یک ساله بودن بایک جین غالب کنترول میشود.
اهمیت لبلبوی قندی
اهمیت لبلبوی قندی علوفۀ نسبت به دیگرگیاهان زراعتی حداکثرموادغذائی را بیشتر به سطح زمین استفاده میشود.لبلبوی قندی بیشترجهت تهیه قندکشت میشود. باوجود استخراج قند ازتفالۀ آن هم بصورت علوفه یاموادغذائی حیوان استفاده میکنند.از لبلبونوع قندی نیزدر حالیکه تولید زیاد باشد مقداری بصورت علوفه استفاده میکنند.بذرانواع لبلبو یک جوانه ای که بصورت خطی فاصله دارانجام میشودمواظبت زیاد لازم دارد. نوع بذراثر زیادی برروی کیفیت بذرمیگذارد کیفیت بذربستگی به قدرت نامیه که باعث جوانه زدن بدون فاصله درتراکم میشود ونیز شرایط مناسب جهت تولیدمحصول بالا درواحد سطح دارد.بذر لبلبوی بذری معمولاً با بذر لبلبوی غده ئی که ازغده وبرگ آن استفاده میشود فرق میکند
اهمیت اقتصادی:
لبلبوازجمله نباتات صنعتی است. لبلبوی قندی یکی ازانواع مشهور لبلبو دردنیا میباشد ومنبع عمدۀ مواد خام برای بدست آوردن شکربشمار میرود وهمچنان بخاطرتغذیه حیونات نیز زرع میگردد لبلبوی قندی حاوی20-24%سکروز بوده ونظربه لبلبوی علوفۀ که خوراک حیوانات راتشکیل میدهد دوبرابر ارزش دارد.لبلبوی سرخ که منبع مهم انرژی میباشدوبه قسم ضمیمه باغذای روزمره مصرف میگردد.برگ لبلبورابه شکل تازه میتوان حیوان تغذیه نمود.لبلبوشیر گاو را زیاد ساخته وآنرا حیوان به اشتهاصرف مینمایند.درجهان هشت ملیون هکتارزمین لبلبوزرع میشودکه ازآن جمله 50%آن دراتحاد شوروی سابق قراردارد ومتباقی درکشورهای اروپائی وامریکائی زرع میگردد تقاضای بیشتربه لبلبوی بزرگ ازاثر بوجود آمدن فابریکه های مدرن وعصری شکرسازی میباشد درافغانستان لبلبورابه منظورتازه خوری وتولید شکر زرع میکنند لبلبودر افغانستان درولایات بغلان وکندز زیادتر کشت گردیده بعداز اعمار فابریکۀ قندبغلان درسال 1320هجری-ش کشت لبلبودراین ولایات بمیان آمده زیاد تر رائیج گردیده است.دراینجا قابل تذکرمیدانیم که امکان استخراج قندازلبلبو تاقرن18برکسی آشکارنبود و نیشکرتنهامحصول بودکه درسطح جهانی برای تولید قند کشت میشد تااینکه دانشمندآلمانی بنام مارگراف درسال1747م کشف نمودکه میتوان ازلبلبونیز قند استخراج میشود.این ضرورت منجربه توسعه صنعت لبلبوی قندی دراروپا گردید بالآخره ازآنجابه سایرنقاط جهان راه یافت که اینک به پیمانۀ زیاد درسطح دنیا زرع میگردد.لبلبوگیاهی است با فوایدبسیارکه پختۀ آنرالبومیگویند بخش های خوراکی این گیاه هم برگ آن است وهم ریشۀ آن دربرگ های این نبات درطول روز قند تولید میشود وهنگام عصراگربرگ آنرا خام بخورید کاملاً شیرین است،مصرف شیرۀ لبلبونیزازقدیم رواج داشته است ورنگ زیبای آن موجب میشودکه آنرامانند خون انسان بدانند. شیرۀ لبلبو سیستم دوران خون رابهبود میبخشد وبه عملکرد سیستم انتی بادی کمک میکند.لبلبویک نبات دوساله بوده درسال اول ریشه تولید میکند ودرسال دوم بذر. اگردرسال اول استفاده نگردد درسال دوم ازآن تخم میگیرند زیراتکمیل دوباره حیات این گونه نبات مدت دوسال را در برمیگیرد باوجود آنکه نبات دوساله است اکثراً بصورت یک ساله کشت میشود زیرا ریشۀ ضخیم آنراهرسال به مصرف میرساند.وقتیکه حرارت خاک کم وهواسردباشد نموی اعظمی وحاصل فراوان لبلبو بدست میآید ازاین رو لبلبورا نبات موسم سرد محسوب مینماید دلچسپی این است که اگردرجۀ حرارت پائینتراز10c°باشد میوۀ لبلبو تولید شده ولی ضخیم نمیگردد.بلکه درهمان سال اول تشکیل گل مینماید مقدارشکرلبلبوی که درجاهای سرد میرویند نسبت به لبلبوهای که درجاهای گرم میروید بیشتراست.در زمین لبلبوازکود کیمیاوی وحیوانی استفاده میکنندهر کدام آن به ذات خود دارای اهمیت خاص میباشد.
اهمیت وترویج لبلبوی قندی :
لبلبوی قندی یک نبات زراعتی تخنیکی بوده ومهمترین خوراک مواشی را تشکیل میدهد.لبلبو برای استحصال قند ماده خام اساسی بوده که تا 20-24% سکروز دارد.100kg لبلبوی قندی معادل به 26 واحدغذایی بوده ودارای 1.2% پروتین قابل هضم میباشد. درجریان پروسس لبلبوی قندی محصولات علاوگی دیگر چون برگ ،تفاله وشیره بدست آمده که به مقصد تغذیه مواشی از آن استفاده میشود. 5kg برگ لبلبو معادل به 1واحد غذایی بوده و110gr پروتین دارد . 10kg تفاله لبلبو معادل به 1واحد غذایی ،یک کیلوگرام شیره آن 0.77 واحدغذایی و45kg پروتین قابل هضم را درخود احتوا مینماید. هر گاه یک هکتار مقدار 30000kg لبلبو و15000kg برگ حاصل بدهد پس حاصل مجموعی آن به 10500واحد غذایی بالغ میگردد.برگ لبلبورا به شکل تازه وسایلج میتوان به حیوان تغذیه نمود. لبلبو شیر گاو را زیاد ساخته وآنرا خوکها ومرغها نیزبا اشتها میخورند.چون لبلبو رابه شکل قطار کشت نموده وبین قطار ها را مینمایند .لذا لبلبو برای بسیاری از نباتات زراعتی بحیث بهترین وسابقه ترین کشت محسوب میگردد.
ترکیبات کیمیاوی وکیفیت غذایی:
حدود 25% غدۀ لبلبوی قندی را ماده خشک و75% بقیه را آب تشکیل میدهد. 20% ماده خشک شامل سکروز ومواد غیر قندی محلول درآب% 5 دیگر ماده خشک شامل مواد غیر محلول درآب یا تفاله میباشد. قند تولیدی دربرگها عمدتاً صرف حصول میتابولیکی گیاه میباشد.وغده لبلبو به عنوان مخزن جهت ذخیره قند اضافه بر نیاز نبات عمل مینماید . فرق مدت زمانیکه قند جهت تجمع درغده تشکیل میشود عملاً غیر ممکن است . حتی ریشه های جوان نیز 8-10% قند دارد . تجمع قند دارای دو فکتور حاصل میشود:
1- کاهش رشد برگها وریشه ها .
2- وجود توازن مناسب بین عملیه سوخت وساز وتنفس.
این خود میتواند ناشی از وجود روزهای صاف آفتابی که مناسب برای فتوسینتیز وشبهای نسبتاً سرد تنفس را کاهش میدهد باشد.سکروزحدود 16%ماده خشک وموادغیرقندی محلول درآب 4% ماده خشک راتشکیل میدهدوموادغیرقندی محلول درآب وناخالصی ها باعث افزایش مقدارملاس درلبلبوی قندی میگردد.ملاس شیرۀ است که آخرین پخت لبلبوی قندی بدست میآیدوتولیدشکرازآن به لحاظ اقتصادی نزدیک شده به صرفه نمیباشد.لذاملاس رااغلب باتفاله مخلوط وبه مصرف خوراک حیوان میرسانند.ازجمله موادغیرقندی محلول درآب وناخالصی های که باعث اختلال دراستخراج سکروز و افزایش ملاس میشوند میتوان به نمکهای سودیم ،پتاشیم ،نایتروجن ،Glutamin,Asparagine، قندانورت، Raffinose و Dextran اشاره نمود.قندانورت (گلوکوزوفرکتوز) عمدترین قنداحیا کننده درلبلبوی قندی میباشدکه در هایدرولیز سکروز به وسیله انورتاز بدست میآید.مقدارآن درلبلبوهای تازه بین 0.2-0.6gr درصدگرام شکراست که درتولیدرنگ شربت قند نقش دارد.علاوه برقندانورت موادغیرقندی مانند سودیم، پتاشیم وگازمضره نیزملاس زای وتولید رنگ شربت رقیق نقش دارد.مقدارقند حاصل هرهکتارلبلبوی قندی بستگی به مقدارمحصول ریشه، فیصدی وخلوص عصاره داردکه برمقدار قند قابل استحصال اثرمیگذارد.درلبلبوی قندی هرچه مقدارمحصول ریشه درواحد سطح زیادتر شود مقدار قندریشه کمترمیگرد دو ورایتی های بدست آمده اندکه 20-22%دارند اما معلوم شده که میزان کل قندآنها درواحد سطح کمترازورایتی های است که قند آنها18% است.این امر دراروپا موجب شده که ورایتی های مختلف ازلبلبوی قندی تولید کنند:
۰-نوعZucker که قند آن زیاداست.
۰-نوع Ernte که محصول ریشه آن زیاداست.
۰-نوع Normalکه حدوسط دونوع دیگراند.
درامریکااصلاح کنندگان بیشترمتوجه هردوعامل زیادی محصول ریشه افزایش در مقدار قندهستند وپیشرفت های نیز بدست آورند.پس ازبرداشت لبلبو وپیش ازتحویل آن به کارخانه شایدلازم باشدکه آنرامدتی انبار کند.درانبارممکن است درمقدارقندلبلبو پائین آیدومحصول انبارشده نیزبه امراض مبتلا شود.بنابراین برای بالابردن کیفیت انبارشدن لبلبوی قندی،باید ورایتی های راتولیدکرد که درآنها مقدارتنفس ریشه هاکم باشدوبه امراض انباری نیزمقاوم باشندمقدارتنفس رامیتوان ازمقدارCo2حاصل ازتنفس یاO2مصرف شده توسط ریشه معلوم کند.عوامل که دراستخراج قند ازلبلبو موثراندازدرجۀ خلوص قند ،raffinose خاکستروN لبلبو درجۀ خلوص یعنی نسبت قندبه مجموع موادخشک که مقدارآن معمولاً بین 80-97% است.
ترکیبات کیمیاوی لبلبوتحت یک جدول قرارذیل است.
انرژی
پروتین
شحم
هایدروکاربن
کلسیم
فاسفورس
آهن
ویتامینA
ویتامینB1
ویتامینB2
ویتامینB3
ویتامینC
33کالوری
1.2gr
0.06gr
7.2gr
11.1mgr
20mgr
0.8mgr
5000واحد
0.015mgr
0.025mgr
0.33mgr
17.62mgr
تفالۀ لبلبوی قندی شاملPantosan, Pectin, Cellulose, Lignin،پرروتین خام ومواد معدنی میباشد برگهای لبلبوی قندی 12-14% مادۀخشک دارند 14-16% ماده خشک برگها شامل پروتین 20-30%آن شامل فیبر است.
برگ لبلبوخواص درمانی رادارا میباشد:
به عنوان ادویۀ نرم کننده معده وروده ورفع یبوست بکار میرود.
تقویه کننده کلیه بدن انسان است.
درمانی التهاب محل عبورادراراست.
به عنوان مصرف خارجی برای پانسمان زخم وتداوی تاول مصرف میشود.
لبلبوباآب زردک رفع کننده سنگ کیسۀ صفرانیزاست.
شربت لبلبوبهترین نوشابه وتقویت کننده بدن ودافع سموم بدن است.
خصوصیات نباتی لبلبو
لبلبوی قندی با نام علمی Beta vulgaris گیاهی Dicotyledon یاپلیداران ازخاخانواۀ پالک chenopodiaceae میباشد نام این خانواده درلاتین ازکلمه cheneopodus یاپای غازگرفته شده وچون برگها دراین خانواده شبیه پای غازاست دوره زندگی آن دو سال بوده که سال اول رشد نمو داشته وتشکیل یک ریشه ضخیم وسال دوم رشد وتولید ساقه گل دهنده ومیوه رامینماید.گلهای لبلبو بصورت منفرد یامجتمع دربغل برگچه هاایجاد میشود گل ها کوچک یعنی پیاله شکل بدون گلبرگ هستند هر گل 5 میله تخم دان نردارد وهرمیله تخمدان نرمتصل به قسمتی ازگل پوش است. تخمدان معمولآ ازیک دانه درست میشود دارای یک کلاله سه شاخه است هرگاه گلها بصورت منفرد قرارگرفته باشد بذر لبلبوی قندی بصورت تک دانه خواهد بود . ولی گل ها بصورت مجتمع باشند بذر هاچند دانه میشود.پیدایش گل درلبلبو بستگی به دوعامل نور و حرارت دارد. برای ایجاد گل وبدست آوردن بذر درلبلبو به شرح زیر عمل میکنند.
1 - گیاهان رادرگلدان میکارند ودرگلخانه های گرمی قراردهند نورمصنوعی بوسیله گروپ های 0w15که cm75 بالای سطح خاک قراردارند به گیاهان داده میشوند این کاردو هفته ادامه میابد .
2- نوردایمی مصنوعی بوسلیه گروپ های w150که 50cm بالای سطح خاک قرارگرفته اند به گیاهان داده میشوند درجه حرارت بین c°8- 7 باشد این قسمت ازعملیات باید 10 هفته ادامه یابد.
3 - پس بته ها رادرگلخانه یا خارج از گلخانه میشانند وهمه شب ر ا نورمصنوی به آن ها میدهند این کار توسط گروپ های w150 که 50cmبالای سطح خاک قرارگرفته اندانجام میشود . به تدریج که ساقه بذری ظاهرمیشود گروپ ها رابالاتر میبرند لبلبوی قندی معمولا از محصولات غده اند که ممکن است برای مدت های کم وزیاد ذخیره گردند این نبات عمومآ درنواحی میکارندکه درخزان روبه سردی باشد لبلبوی قندی عمومآ از اجزای ذیل تشکیل گردیده قرارذیل است .
ریشه :
ریشه لبلبوی قندی بعد ازجوانه زدن بذر که ازنوع Epigeal است وظهورریشه اولیه ازطریق تقسیم وطویل شدن سلولهای حاصل از رشد وفعالیت لایه های Cambiam متحد المرکز شروع به حجیم شد ن یا ضخیم شدن میکند .بطوریکه با مساعدبودن شرایط رشد طول ریشه به حدود 35cm یابیشتر نیز میرسد. درعرض ریشه دوایر متحدالمرکزی با رنگ تیره و روشن دید ه میشود که قسمت های روشن نشان دهنده سلولهای پارانشیمی میباشد .تشکیلات نسج انتقالی به علت دارا بوده نسج های انتقالی چوبی یا xylem با دایره های تیره رنگ مشخص میگردد.لبلبوی قندی دارای سیستم ریشه گسترده است که میتواند آب ومواد غذای راازلایه تحتانی جذب کند ریشه اصلی لبلبو بزرگ وآبدار بوده واز سه قسمت تشکیل شده است .
A - طوقه که درحقیقت هیپوکوتیل یاسرک ضخیم شده وبرگها روی آن قرار دارد.
B – پوش صاف ونازکی در زیر طوقه است آنرا گردن میگویند.
C – قسمت اصلی ریشه که به ریشه تقریبآ استوانه ختم میگردد.
در بین حلقه های انساج انتقالی حجرات کاواک قرا ر داشته که درآنها شیر ه قند ذخیره میگردد.(1)ریشه درلبلبوی قندی ازقسمت ها متفاوتی تشکیل شده که هرکدام دارای اختصاصات منحصربه فردی میباشد بخش های مختلیف ریشه لبلبوی قندی شامل طوقه گردن بخش های اصلی ونوک ریشه میباشد.
برگ :
برگها درلبلبوی قندی بصورت مارپیچ وبهم بافته اند که توسط دمبرگ هابه طوقه متصل اند افزایش سطح برگ ناشی ازبزرگ شدن سلولها پس ازبازشدن برگها میباشد طوریکه هربرگ بالغ ازیک پهنک بزرگ بیضوی شکل ویک برگ گوشتی تشکیل شده است.(9) باخشک شدن وریزش هربرگ، برگ جدید جا یگزین آن میگردد. بیش ازنصف برگها درطول فصل رشد ازبین میرود واین موضوع باعث کاهش مقدارقابل ملاحظه ای درتولید ماده خشک نبات میگردد.رنگ برگ آن سبز مایل به سیاه بوده وسطح آن لشم یا نا هموارمیباشد دریک نبا ت معمولآ 40-30 سرک وبعضآ 80-70 برگ به ملاحظه میرسد.معمولا برگها 3/1 حصه حاصل لبلبو را تشکیل می دهند.
گل :
گل لبلبو دوجنبه بوده برگهای گل آن سبز پنج عددی میباشد که درکنار برگ قسمت های بالای ساقه های گلـدار بوجود می آید . تعــــداد شان 4-2 وبعضآ تا 6 عد د ملاحظه میرسد.(1) لبلبو معمولآ درسال دوم گیاه تشکیل یک ساقه گل دهنده میدهد واین ساقه به سرعت منشعب میگردد ودرنتیجه انشعابات فراوانی که تشکیل میشود.ارتفاع گیاه ممکن است به 2 متریا بیشتر برسد گل های لبلبو کوچک وکاملا دارای 5 میله تخمدان نر و خام کوتاهی میباشد.توده گل لبلبو شکل خوشه کاواک پیدا کرده ودوره گل کردن لبلبوی قندی 40 -25 روز طول میکشد لبلبو ازهمدیگرالقاح میشود با دوحشرات گرده را انتقال میدهند.
خصوصیات بیولوژیکی
لبلبوی قندی ازجنس بیتاونوع ولگاریس وازخانواده chenopodaceae است نوع ولگاریس شامل لبلبوی باغی لبلبوی علوفه ای ولبلبوی برگی نیزاست.همه این ورایتی ها به راحتی باهم ترکیب میشوند نوع ولگاریس 18 کروموزم دارد ( 18=n2 ) وگیاه دیپلوئید است. انواع وحشی آن دراروپا شمالی، افریقا وآسیای صغیر دیده میشود. گفته شده که مبدأ این گیاه سواحل مدیترانه است. جنس بیتا تعداد 13نوع است نوع ماریتیما درسواحل غرب اروپا ودریای مدیترانه موجوداست وبعضی عقیده دارند که ورایتی های زراعتی لبلبو ازاین نوع بدست آمده اند. لبلبوی قندی یک نبات زراعتی است که دربهار وتیره ماه درمقابل سردی نسبتآ مقاومت دارد . تخم آن درحرارتc°c5–3 نیش زده وجوانه های آن به حرارت°c 7-6 بعداز 18- 15 روز درحرارت °12c– 10 بعداز12 -10 روزسرمیزند. عملیه ترکیب ضیایی ونموی مناسب لبلبو درحرارت °c25 -20 صورت میگیرد . جوانه های لبلبو درمقابل حرارت °c5-4 تحت صفر دربهارخوب مقاومت دارد . برگهای بالغ لبلبو راسردی های °c6- 5 تحت صفر تیرماه متضرر نمیسازد .نمووتمجمع قند درلبلبو تا فصل تیرماه تا زما نیکه حرارت به°c6 برسد ادامه پیدا میکند.نبات لبلبوی قندی یک نبات دوساله بوده درسال اول دوره حیات خود ریشه های گوشتی وبرگهای را تولید میکند ودرسال دوم ساقه ها گل ها وتخم رابوجود میآورد.گاهی دربعضی نباتات آن درسال اول حیات شاخچه های تولید کننده گل نیز تشکیل میشود.این حادثه بنام ( تندرست ) یادمیشود،کیفیت فابریکه ئی لبلبوراخراب میسازد جسامت تخم لبلبو کو چک است ازاین جهت ذخیره مواد غذای درآن کمترمیباشد . شرایط طبیعی واقلیمی اکثرمناطق کشورما افغا نستا ن برای زرع لبلبو مساعد است چناچه تجارب نشان میدهد کشت لبلبو درشرایط مناطق خشک ای درخزان وزمستان امکان پذیر است. لبلبو درزمین های آبی حاصل خوب میدهد . جهت نیش زدن تخم به اندازه %70 خود به آب ضرورت دارد .نظربه شرایط خاک اقلیم واگروتخنیک ضریب تبخیر ی لبلبوی قندی آب زیاد رامصرف می کند . لبلبو به روشنای زیاد ضرورت دارد زیرا درصورت روشنای زیاد مقداربیشتر قند تجمع منمایند.
درخصوصیات بیولوژیکی خواص شیره لبلبو راذکرمنمایم .
۱- کمک به جذب آهن وتولید کرویات سرخ خون (برای زنانکه ازکم خونی رنج میبرند مفیداست. )
2- کمک به حفظ سلامت سلولها.
3- کمک به حفظ سلامت کل بدن با کمک ضد اکسیدیشن های موجود درآن .
۴- کمک به جذب بهترسازی ازموادمغذی .
خصوصیات اگروتخنیکی
از تحقیقات چندین ساله به اثبات رسیده است،که مقدار وکیفت حاصلات لبلبوی قندی درمزرعه تناوب زراعتی به مقایسه بذر بدون تناوب زراعتی خیلی عالی وانمود گردیده است. بذر نبات لبلبو درمزرعه بدون تناوب زراعتی حتی دراستعمال نورم بلند کودها که رول عمده حفظ ما تقدمی را بازی مینماید،باعث تقلیل حاصلات تا 25-92 سینتنردرفی هکتار ودرسال بعدی به اندازه 100-280 ودرسال جداگانه تا 300 سنتنز فی هکتار میگردد. عوامل اساسی که بالای کاهش حاصلات لبلبو دراثنای بذر دوامدار وبدون تناوب زراعتی تأثیر مینماید قرار ذیل ارائه میگردد:
این عوامل عبارت از متضرر شدن نبات ،توسط امراض وآفات گیاهان هرزه ،بلند رفتن زهریات خاک وتخریب شدن خواص آبی وفزیک خاک میباشد.مقدار بذر معرفی اندازۀ سطح به عوامل متعدد همچون بافت وساختمان خاک،رطوبت موجود درخاک ،مقدار بارنده گی ونزولات جوی ،روش کاشت،تاریخ کاشت،وزن هزار دانه وقوه نامیه بستگی دارد.اما به طور معمول مقدار مصرف بذور چند جوانه ای 10-25kg درهکتار باشد که درکشت دست پاش بیشتر ودرکشت ردیفی کمتر است. همکاران 1379 اعلام نموده اند که با افزایش تراکم بته از 150000 بته درهکتار عملکرد قند خالص وخلوص شربت خام افزایش اما مقدار املاح معدنی سودیم وپوتاشیم ونایتروجن امونیا به طور معنی داری کاهش میابد.تناوب زراعتی از طریق اثرا ت که بر مواد غذایی ،خصوصیات فزیک خاک ووقوع بیماری ها و آفات خاکزی میگذارد،برکیفیت لبلبوی قند ی موثر واقع میشود. وارد کردن رشقه ،شبدر درتناوب زراعتی لبلبو باعث ازدیاد نمو میشود. ولی درقند آن کاهش میدهد ولذا اثرات زیادی برمقدار کل شکرتولیدی ندارد.به اساس معلومات علما لبلبوی قندی که درخاکهای خاکستری رنگ وقهوه یی رنگ بذر میگردد درآنها استعمال مقادر زیر کودهای منرالی به حساب کیلو گرام فی هکتار توصیه میشود :
نوع خاک
N
P2O5
K2O
خاکهای خاکستری رنگ
90-80
110-90
50-40
خاکهای قهوه یی رنگ
90-80
70-60
60-50
روش تهیه بذر:
1.روش غیرمستقیم:دراین روش پس ازبرداشت غده هاوگذشت زمستان دوباره آنها راجهت تولید بذر درزمین میکارند.این روش رابرای لبلبوولبلبوی قندی بذری نیزبکارمیگیند.
2.روش مستقیم:دراین روش غده ها درمحل خود زمستان راگذرانده ودربهارسال بعد شروع به رشد زائیدن خودمنمایند.دراین صورت سطح کشت غده وتولید بذر یکی است.چون این روش درزمستان مقاومت گیاه رادر برابرحرارت ویخبندان زیادمیکند،ازاین جهت این روش برای تولید بذرلبلبوی قندی مناسب تراست. درحالیکه این روش برای لبلبوی علوفه ای مناسب نمیباشد.
برتری روش مستقیم نسبت به غیرمستقیم قرارزیراست:
a) پائین آوردن مخارج کار.
b) برداشت آسان وبه موقع.
c) تولید محصول بیشتر.
قلبه کاری زمین:
درزمین های آبی عملیه های نابود ساختن ریشه هاوساقه های باقیمانده است قلبه بااستعـمال کود مقد ماتی هموارکاری ساحــه ونرم کــردن عمیق بعدی خاک رادربر میگیرد. عملیات اساسی وهمچنان آماده کردن زمین قبل ازکشت برای لبلبومانندسایر نباتات قطاری بذری خشاوه شونده میباشد.ساحه موردنظرقبل ازکشت به عمق6-8cm قلبه شده وبعدآ ماله انجام میابد سطح خاک باید هموار وبستر بذر به اندازه کافی فشرده باشد. موجودیت فضای کافی درخاک باعث بهبود شکل ظاهری غده هانیزشده واین عمل در استخراج قند موثراست.دراثنای جاگذین ساختن نبات لبلبوبالای طبقه علفهای چندین ساله لازم است ریشه های رشقه وبقایای هرزه در روی قطع وخورد ساخته شودبرای این مقصداز نابود کننده های پالدار،سیخ ماله،دسکدارسنگینBDT-7,BDT-10 وبعدازقطع کننده سطحKPG-2.2یا نرم کننده عمیقKGS-4.8 کارگرفته میشود.(5)فاصله کشت طوری انتخاب شودکه ماشین برداشت بتواند.به کارادامه دهد دراین روش فاصله خطوط کشت 41/7-45cm میباشد.قلبه کردن خاک تحت بذر لبلبوبه ارتباط نوع خاک به عمق 25-27cmالی30-32cm توسط قلبه ها اجرامیگردد.وقت قلبه کردن خزانی برای بذر نبات لبلبوتوسط جمع آوری نبات قبلی تعین میگردد به هراندازه که خاک برای بذرنبات لبلبو وقت تر قلبه شده باشد به همان اندازه حاصل ریشه های نبات لبلبو بیشتر میگردد.
استعمال کود:
یکی ازفکتورهای تعین کننده دربلند بردن حاصلات نبات لبلبوی قندی درزمین های آبی برای نبات متذکره بشمارمیرود.انواع ونورم آنهابه ارتباط شرایط محیطی واقلیمی مناطق بذری لبلبو تغیر میخورد.درتمام نقاط زرع لبلبو،کود نایتروجن ازروی اهمیت برای نبات لبلبودرمقام اول،فاسفورس درمقام دوم وپوتاشیم درمقام سوم قراردارد.کودرا برای حاصل پلان شده به اساس محاسبه مصرف برای تولیدهر 30kg وزن ریشه های گوشتی N25-30، P9-10و K45-50 استعمال منمایند.دراین مورد موجودیت آن مرکبات غذائی خاک که برای نباتات قابل جذب باشد وکوایفی شنت استفاده ازمرکبات کود کیمیاوی درنظرگرفته میشود.مقدارمواد غذائی لازم جهت تولید یک تن لبلبوی قندی تقریبآ برابراست گاز نایتروجن (3/4-4kg) ، P205(1/5-1/25kg)، K20(1-2kg)، Ca(1/8-1kg)، Mg(1/6-2) و Na20(2-3kg). توجه به اینکه نیازلبلبوبه پتاس وسودیم دارد.مصرف زیاد کود نایتروجن باعث افزایش رشد برگ ها میشود واین موضوع برای فوتوسنتز ضروری است. دراثراستعمال کودحیوانی به نورم30-60ton درفی هکتاربه ارتباط نوع خاک موقیعت لبلبو درتناوب زراعتی وزمینۀ کودهای کیمیاوی حاصل اضافی لبلبو به 1200-3600kgدر فی هکتار بالغ میگردد.کودحیوانی درتناوب زراعتی لبلبودرسال دوم وسوم بعداز بذرآن درطبقه علفها تطبیق میگردد.موثریت استعمال کودحیوانی بعدازگیاهان چندین ساله تقویه میگردد.هرگاه کودنایتروجن درفصل خزان دیرترازوقت مقرربه زمین داده شود،باعث میشود که غده هاکوچک بمانند ونا وقت برسند.کودحیوانی راهم میتوان درصورت که خوب پوسیده شده باشد بطور یکنواخت درزمین پاش نمود.یکی ازمشکلات موردنظر در زمان برداشت وجودعلفهای هرزاست،که خارج ساختن آنها میتواند تا زمان برداشت انجام شود.
زمان کاشت:
زمان کشت لبلبوی قندی تحت تاثیرشرایط آب وهوای میباشد وبه محض مساعد شدن شرایط جوی باید اقدام به کشت آن نمود.زیرا تاخیر درکشت،پوتانسیل تولیدی این گیاه را کاهش مقدارمحصول غده میشود.اصولآ لبلبودرمناطق سرد ومعتدله کشت میشودوحتی زودتر توصیه میشودزیرااین حالت رشد رویشی افزایش یافته باعث ضخیم ترشدن ریشه لبلبو میگردد وسکروز درآنها بیشتر ذخیره میگردد.درمناطق لبلبوخیزکه دارای زمستان سردهستند.درخزان زمین راچپه میکنند واوایل بهار کشت میکنند.چپه نمودن زمین درخزان امکان کشت زودرافراهم میسازد.آماده ساختن زمین جهت کشت لبلبومعمولآ تنهابه فاصله زمانی کمی قبل ازکشت آن دربهار است.به دلیل اینکه فاصله وقتی کمی درباره وجوددارد.بعضی از زارعین ازحداقل چپه نمودن زمین استفاده میکنند.درمناطق که دارای زمستانی معتدله اند ولبلبوی قندی درخزان کشت میشودمعمولآ قبل ازکشت زمین رابه عمق 20-25cmچپه میکنندوبا دسک کلوخهای آن راخورد میسازد.رعایت فاصله زمانی بین دوکشت انواع لبلبو بخاطر تکثیر گسترش نماید.لبلبونیزخطر رشد میوه های قابل رشد قبل از6سال لازم است،این خطربیشتردرکشت لبلبوبذری احساس میشود.بسترکاشت باید با دقت تهیه گردد مقداربذر باید طوری تعین گرددکه دریک مترمربع 100تا140جوانه داشته باشیم.جوانه زدن لبلبوی قندی حداقل از4-5c0وحد مناسب آن 16c0است،اما بیشترین سرعت جوانه زنی به درجه حرارت 28c0اتفاق می افتد.در-4c0نبات تازۀ آن ازبین میرود.کشت معمولی چند جین باعث میشود که چندگیاه دریک محل برویند ومخارج تنک کردن مزرعه زیادشود درحالیکه اگرازبذر یک جین استفاده شود درآمدتنک کردن وجود نخواهد داشت.پیش ازآنکه بذریک جین تولید شود بذرهای معمولی رابا دستگاهی شکسته آنرا بصورت تک دانه درمیآورند ولی این کار دوعیب داردیکی بذرها صد درصد بصورت تک دانه درنمی آمدند ودیگراینکه مقدارازآنهاشکسته میشدند وازبین میرفتند.بذرلبلبوی قندی بابذر وقت ترحبوبات وقتیکه خاک تاعمق10cmبه اندازۀ0-4c° گرم میشود وآمادۀ قلبه میگردد.بهترین نتائیج درشرایط آبیاری درزمینه بذرلبلبوتوسط تخم پاش موثق بذری SST-12A,SST-8A,2STSN-6AوSTSN-6 بدست میآید.عمق تخم لبلبو 3-5cm تعین گردیده است.عملیه های حتمی زرع لبلبو-عبارت از فشردن خاک بعداز بذرآن میباشد.نورم بذری تخم به تعداد 20-15 وحتی 12- 10تخم فی مترمربع کم شود تا فاصله مناسب بین لبلبوتامین گردد.فاصله بین قطارهای نبات لبلبودر زمین های آبی شاید 45-60cm باشد.تکنالوژی جدیدزرع نبات لبلبوی قندی درزمین های آبی فاصله بین قطارها 45-50cm وفاصله بین نباتات درخودقطار 15-18cm درنظر گرفته شده است.
زمان آبیاری:
لبلبوی قندی گیاهی است که محصول اقتصادی آن طی دوره رشد رویشی به دست میآید درنتیجه هم مانند گیاهان دیگرکه درمرحله خاص ازدوره رشد نیازبحرانی به آب دارند عکس العمل به ازدیاد رطوبت نشان نمیدهد.(9)درلبلبویکی ازعکس العمل درونی گیاه به کمبودآب علاوه برکاهش رشد،افزایش غلظت قند در ریشه ها میباشد.آبیاری لبلبوی قندی آبیاری ذخیره وی ونموئی را دربر میگیرد.درسال های که دارای موسم خزان خشک باشد،تطبیق آبیاری قبل ازقلبه به نودم 400-500m3 فی هکتارنظربه عناصر شبکه آبیاری نبات قبلی ضروری میباشد.درشرایط خیلی خشک موسم بهار،آبیاری قبل ازبذربه نورم 200-300m3درفی هکتارعملی میگردد.آبیاری ذخیره وی درفصل خزان قبل ازقلبه یا اکثرآ بعدازآن به نورم1000-1400m3/h تطبیق میگرددموثریت این آبیاری ها نظربه شرایط اقلیمی ومحیطی ارتباط میگردد.مرحله بحرانی ودوره های فعال گیاهی برای لبلبوی قندی 3-4هفته بعدازجوانه زدن گفته شده ازدیادآب موجب کاهش قابل ملاحظه درعملکردکمی وکیفی محصول میشود. بررسی رابطه آبیاری باافزایش محصول مشخص ساخته که آبیاری بصورت معنی دارای حدود%15مقدار تولید قند درهکتار را افزایش میدهد.فاصله آبیاری درلبلبوی قندی تحت شرایط آب وهوای معتدل 10-14روزبوده باافزایش درجه حرارت به7-8روزمیرسد.اهمیت آبیاری ذخیره وی دراین است که وقت آبیاری اولی نموئی رابرای مدت10-15 روزوگاهی بیشترازآن به تعویق میاندازد.آبیاری نموئی هم درتولید حاصلات لبلبو رول دارد.درتعین زمان آبیاری نبات لبلبو طور فرضی سه مرحله نموئی آن تفکیک میشود: طورمثال مرحله اولی ازبذر تخم الی 10ماه سرطان،دومی 10ماه سرطان الی30ماه اسد و سومی از30 برج اسد الی جمع آوری حاصل رادربر میگیردد.روش دیگری آبیاری نیازآبی لبلبوی قندی راتامین میکند دوره آبیاری12 روز وتامین مقدارآب به مقدار%80 نیاز آبی گیاه،جهت تولیداقتصادی لبلبوی قندی توصیه شده است.بااستفاده ازروش های صحیح آبیاری کم درکشت لبلبومیتوان ضمن کاهش مصرف آب عملکردقابل ملاحظه نیزازمحصول موردنظر بدست آورد.روش آبیاری دراین آزمایشی سرایت آب بودومقدارآب بااستفاده ازمحاسبه حجمی براساس مراقبت های آزمایشی درهردوآبیاری اعمال وهمچنین دریافت کردن نیزدرقالب طرح دسته های کامل تصادفی با سه تکرارانجام شد.نتائیج حاصل اجرای آزمایشی نشان دادکه دورآبیاری معنی داری برفیصدی قند ملاس داشته وباافزایش آن از8 به 12 روز مقدار قند ملاس به ترتیب از(2.93به3.11)فیصدی افزایش یافت.همچنین مقدارآب مصرف شده نیزبه مقدار نایتروجن ریشه،عملکرد ریشه وعملکرد شکرسفید اثر زیاد داشت.بطوریکه کمترین وپیشترین مقدار نایتروجن درشرایط 50 و 100 فیصد نیاز آبی به ترتیب معادل 6.56 و 8.64 ملی گرام در100گرام غلیظ ریشه بود،اما عملکرد ریشه وعملکرد شکرسفید با مقدارآب درهر دور آبیاری کاهشی نشان داد. روش دیگر آبیاری، آبیاری قطره ئی میباشد زیرا آب به قسم قطره چکان برای هربته نبات علاوه میگردد این طریقه مصرف اولی زیاد دارد وهم جریان گاه گاه بندش پیدامیکند ولی مفاد زیاد دارد.این طریقه طوری است که یک پایپ پلاستیکی منفزدار نزدیک نباتات طوری به سطح زمین جا داده شده که برای هربته نبات یک آب روتهیه میشود واین پایپ به پایپ عمومی بسته میگردد تمام پایپ تا دوره ختم نموئی همراۀ نباتات درساحه میماند.
انواع لبلبو
لبلبوی قندی: Beta vulgaris ssp . Alltissima
لبلبوی قندی یکی ازنباتات مهم صنعتی ومنبع عمده مواد خام برای بدست آوردن قند بشمار میرود . این نبات به مقصد تغذیه حیوانات نیز زرع میگردد.لبلبوهای قندی دارای شکل های متعدی بوده وهمه آنها دارای اجداد مشترک یعنی نوع لبلبو وحشی میباشد واین گیاه درنواحی ساحلی مدیترانه وآسیای صغیر یافت میشود تفاوت اصلی لبلبوی وحشی وقندی ازنظر برگهای راست وریشه اصلی خوب توسعه یافته درلبلبوی قندی میباشد عقیده باین است که اصلاح لبلبوی قندی ازاجداد تاثیر بکار کرد فوتوسنتز برگ ها نداشته است.وجود برگهای راست درلبلبوی قندی درمقایسه بابرگهای افقی درلبلبوی وحشی باعث شده است که تداخل برگها کمتر شود .بنابراین با افزایش شاخص سطح برگ کاهش اسمیلاسیون خالص درلبلبوی قندی کمترازلبلبوی وحشی است. لبلبوی قندی ازلبلبوی علوفه تکامل یافته است.لبلبوی قندی یک محصول مهم زراعتی درمناطق معتدل است وتوجه بسیاری ازگیاه شناسان نژادگردان ومتخصصین زراعت رابه خود جلب کرده است.درآزمایش های مختلف مشاهده شده که طول روزاز8 به ( 14 – 10 ) ساعت تقریبآ وزن ریشه ها ومقدار سکروز را دوبرابر میکند ولی این افزایش طول روز وزن قسمت های هوای گیاه راچندان افزایش نمیدهد وهمچنان احتیاج به نورضرورت زیاد دارد.
لبلبوی علوفه ای : Beta vulgaris ssp. Rapa
لبلبوی علوفه ای به علت توانای تولید زیاد مفید بودن آن برای حیوانات واستفاده بسیار اقتصادی ازمصرف آب جهت تولید هر یک ماده خشک یکی ازگیاهان با لقوه مهم مناطق خشک میباشد البته لبلبوی علوفه ای عمدتآ درکشورهای معتدله اروپائی کشت میشوند وسطح بسیارمحدودی درمناطق خشک تحت کشت این گیاه است. این نبات بخش عمده ترکیبی حجره حیوانی رامخصوصآ درزمستان تشکیل میدهد کتله آبگین ریشه های گوشتی هضم غذای سخت حیوانی رابهتر میسازد درریشه ها مقدار زیاد کاربو هایدریت ها ونمکیات مفیده ویتامین هاومایۀ تخمرها وجود دارد.ریشه های گوشتی که به مقدارخوراک حیوانی بکاربرده میشود. بناً باقدرت بلندحاصل خیزی وانعکاس بهتر در برابر آبیاری تفکیک میشوند. ازشروع قرن 18 لبلبوی ریشه ای به عنوان علوفه ای بکارمیرفت با شروع قرن 19 لبلبو ی علوفه ای به عنوان جزی ازسستیم زراعتی مخلوط اروپاییان درآمد .
لبلبوی لبویی ( باغی ):Beta vulgaris ssp. Esculenta
کاشت این سبزی تاریخی 2000 سال دارد . وطن اصلی آن معلوم نیست اما ورایتی های اصلاح شد ه زیاد ی ازاروپا به سایر نقاط معرفی شده است گیاهی دوساله است که سال اول غده ودرسال دوم ساقه گل دهنده ازآن نمومیکند رنگ آن متفاوت است واز زرد کمرنگ تا قرمزخونی متغیراست ریشه درآن عمیق وممکن است تا cm90 نفوذ کند گل زینتی درخانواده لبلبوها به انواع است که بذرها چند جنینی هستند وباکشت یک بذرچندگیاه سبزمیشود وعمل تنگ کردن رامشکل میکند اخیرارقام تنها بذر نیز معرفی شده اند ریشه غده آن بصورت پخته وبرگهای آن درخورش مورد استفاده قرارمیگیرد.
لبلبوی برگی : Beta vulgaris ssp. Cicla
نخستین نوع اهلی شده لبلبو،لبلبوی برگی است برگهای آن خورد میشود وریشه تنها برای اهداف تداوی بکارمیرود .ورایتی این نبات ازلبلبوی لبوئی یا لبلبوی سلادی است مابرعکس بجای تولید ریشه غده نماید برگهای آن رشدونموی زیاد کرده وریشه آن کوچک میماند درفصل که پالک درکمبود است از برگهای پخته این گیاه استفاده میگردد . گیاهی دوساله است اما درسبزی کاری به عنوان یک ساله کشت میگردد.
لبلبوی سلاد :
ازلبلبوسلاد محصولات باارزش غذائی بامعیار متوسط مواد قندی مقداربیشتر نمکیات وویتامین ها بدست می آید واهمیت غذائی پرهیزی را دارامیباشد.این لبلبو نیزجهت مصارف گوناگون بسیارمناسب برصنایع شربت سازی وبسته بندی است شکل این نوع لبلبو گرد بوده وبافت درونی آن به رنگ قرمیزخونی است .این لبلبو رادرمناطق جنوبی تقریبآ طول مکمل درموجودیت آِّبیاری زرع مینمایند.(5) مقاوم به سفیدک دروغی بوده وبه خوبی درهرنوع خاک رشدمیکند .این رقم درحدود 58 روز کاملآ میرسد وبه جهت بالای محصول بسیار معروف ومورد توجه است.
جدول ذیل خصوصیات لبلبوی سلاد رانشان میدهد.
خصوصیات
طول سقف بالائی به cm
رنگ ریشه
شکل ریشه
زمان رسیدن به روز
اقسام
گلدهی بسیار عالی
35-30
قرمزتیره
glibe smooth
55
Boltardy
لبلبو با مصارف گوناگون و بسیار مقاوم
45-40
قرمزارغوانی
Flattened globe
60
Cvosbys Egyption
بسیارسازگاز
35-30
قرمزتیره
Glibe
58
Detroit red 2
مناسب برای بازارمصرف
36-32
قرمزتیره
Flat
52
D. Egypte
امراض وآفات لبلبوی قندی
خسارات امراض گیاهی در کشورهای پیشرفته %10 ودرکشورهای درحال توسعه تا%30 کل محصولات زراعتی تخمین میشود. در نتیجه خسارات امراض ازبین میرود دراکثرمناطق تحت کشت لبلبوی قندی بودیجه های زیاد به کارانداخته شده تا از مقدارخسارات زائی آنها کاسته شود اما به نظر میرسد تاکنون روشهای متفاوت مبارزه با امراض بخصوص درکشورهای درحال توسعــه نتایج مطلوب به همراه نداشته است.مقاومت به امراض گزارش شده است رقم زراعتی آون ارلی دارای مقاومت خوبی به سفیدک داخلی است(peronosporafarinosa ) . مقاومت به سفیدک آردی (Erysiphe communis) شناسائی شده است Betamaritima به عنوان دهند مقاومت به لکه برگی (Cercospora beticola)به کار رفت ولی معلوم شد که به ساق سیاه بسیار حساس است . دورگه های F1 وF2 با مقاومت به لکه برگی وحساسیت کمتر به ساق سیاه تولید گردیده اند.(8) امراض که در لبلبو اهمیت دارند وبرای ایجاد مقاومت نسبت به آنها اقداماتی انجام شده است.
سفیدک دروغی یا داخلی:
عامل این مرض، قارچPeronospora farinosa ازخانواده Peronosporaceae است. از سال 1954 به علت معرض ارقام مقاوم، شیوع امراض واهمیت آن در کالفورنیای امریکا وایران کاسته شده است اماهنوز دربرخی از کشورهای اروپای شمالی این مرض ازاهمیت اقتصادی برخوردار است.سفیدک های دروغی ورایتهای مقاوم بدست آمده است.عامل این مرض اکثر مواقع به برگهای جوان بته های مسن حمله ورشده که کوتاه وسبز روشن شدن برگهای ضخیم ونیز پیچ خورده میشود . از جمله راه های مبارزه باگسترش مرض جدا کردن مزارع مربوط به بذرگیری از مزارع تولید ریشه لبلبوی قندی مقدار مناسب کود نایتروجن وکشت زود میباشد. وهمچنان برقراری تناوب مناسب زراعتی وازبین بردن بقایای گیاهی درمزرعه به کنترول این مرض کمک مینماید.
پوسیدگی لبلبو:
عامل امراض پوسیدگی ریشه طوقه لبلبوی قندی قارچ خاکزی بنام Rhizoctonia solani وشکل جینس آن Thantephorus cucumeris نام دارد.ازجمله امراض مدهش لبلبوی قندی بوده ودرممالک که لبلبوی آبی بذرمیگردد وشرایط محیطی برای انکشاف مرض مساعد باشد خسارات انگفت رابه بارمیآورد این مرض ازاکثریت مناطق لبلبوکاری جهان راپورداده شده است.درکشورمااین مرض در صفحات شمال ولایات کابل به مشاهده رسیده است.(2) این مرض بیشتربته های جوان را مورد حمله قرارداده آنها را ازبین میبرد ورایتی های مقاوم نسبت به این مرض وجوددارد.علایم اولیه مرض درقسمت های هوائی شامل پژمردگی ناگهانی وزردی برگ ها همراه با لکه های قهوه ای تیره درقاعده دمبرگ ها میباشد.ریشه وطوقه گیاه به متفاوت مرض میپوسد.درسطح ریشه وقسمت های آلوده به رنگ سیاه مشاهده میشود علایم پوسیده تابه حرارت 25-33 درجه سانتی گریدباعث گسترش پوسیدگی ریشه میشود.
داغ برگ ها:
عامل این مرض Cercospora beticolaاست که روی برگ ودمبرگ گیاه تولید لکه های گردی میکند.این مرض لبلبودرمناطق گرم ومرطوب شیوع داشته وخسارات انگفت راازنظرکمی وکیفی حاصلات این نبات میرسانداین مرض درکشورما ولایت بغلان راپورداده شده است. داغبرگ ها علاوه برلبلبـوی قندی قادراست تا سایرانواع جینس بیتا را مورد حملــه قراردهد. وهمچنان این مرض دراروپا شایع یافته،درایالات متحده امریکا نیز بصورت گسترده ای گزارش شده است.علایم این مرض داغ های مدور و جدا ازهم با قطر3-5mm است این داغ ها معمولآ به رنگ قهوه ای روشن ومایل به قهوه ای تیره تا ارغوانی مایل به قرمزبوده لکه های نیزروی دمبرگها ظاهر میشود.این مرض بیشتر برگهای خارجی نبات راحمله ور شده انساج قسمت مرکزی برگهای مریض به تدریج خشک شده وازبین میرود.طوقه نبات مریض طویلتر گردیده وشکل مخروطی رابه خودمیگیرد.
امراض ویروسی:
حدود10نوع ویروس آلوده گی ایجادمیکند ازنظرکمی وکیفی مقدارفیصدی نقصان حاصل میشود مهمترین ویروس هاعبارت انداز:پیچیدگی بته لبلبو،زردی لبلبو،موزائیک لبلبو،زردی غربی وکوتولگی زردوپیچیدگی برگ لبلبو ورگ برگ زردی نکروتیک لبلبومیباشد.انتقال ویروس به وسیله یک نوع حشره صورت میگیردرشدنموئی گیاه کم میشود درحال حاضرورایتی های مقاوم لبلبوی قندی ازطریق انتخاب توده ئی بدست آمده اند و معلوم شده است که مقاومت باچندین جین کنترول میشود.(علایم این ویروس هاعبارت انداز:لبلبوی زردی لبلبوازقبیل زردی خفیف تاسیاه شدن رگبرگهاایجادمیشودودیگری علایم آن شفافیت رگبرگهایازردشدن آنهادربرگهای بته جوان آلوده است پس ازشفاف شدن رگبرگها،شامل زردی گل پهنک برگ مسن ترمیشودکه به دنبال آن برگهاضخیم،چرمی وشکننده میشود.علایم موزائیک لبلبوعلایم اولیه مرض شامل روشن شدن رگبرگهاوظهورنقاط زردرنگ روی برگهای جوان همچنین تشکیل حلقه های زردرنگ بامرکزسبز دربرگهااست.علایم زردی نکروتیک رگبرگ لبلبواولین مرتبه ازایتالیادردههً1950گزارش شده است عامل آن ویروسBeet Necrotic yellow vein virusمیباشد.گسترش آن بطور کلی به ناحیه ریشه محدودمیشودوفقط پس ازبارندگی های شدیدهمراه بادرجه حرارت بلندهمه بته هارافرامیگیردممکن است به رنگ زرددرآمده طویل وشلاقی شکل میشود.خسارات این امراض باکاهش وزن محصول ریشه نمایان میشود ووجودبرگهای زرد ضخیم وشکننده دربته های آلوده ازنشانه های بارزاین مرض است.انتخاب ارقام مقاوم مبارزه باحشرات ناقل وگیاهان هرزه اطراف مزارع وکنترول سیلو های لبلبوی علوفه ای ازروش های مبارزه وکنترول این مرض است.
آفات نماتودی لبلبو:
عامل آن (Hereoderaschachtii)است درارقام تجارتی،مقدارکمی مقاومت دربرابر این آفت موجوداست ولی انواعBeta patellaris, Beta procumbens وBeta webbiana دربرابرآن مصونیت دارند.حمله نماتددرمراحل اولیه موجب شکستن زیادریشه های ذخیره ای میشود.اولین نشانه های آلودگی درروزوزمان تابش آفتاب بصورت پژمردگی برگها بروزمیکندودر هنگام شب مجددآبرگهابه حالت عادی خودبرمیگردند.نماتدلبلبودارای دوجنس نروماده است.این آفت درتمام مناطق دنیای که کشت وکار لبلبوی قندی انجام میشودوجوددارد.به دیگرگیاهان مانندپالک وکرم نیزحمله ورمیشود.25-50%محصول رابخصوص درآب وهوای گرم ویانقاطی که دیرکشت انجام میشودخساره میزندوباعث کاهش وزن ریشه میگردد.این نماتد بالای یک تعدادگیاهان هرزه ای مانندخردل،شورک،سابن بندک گیاه،خلفه،پای گنجشک،پالک نیوزیلندی وملی سرخک وحشی نیز زندگی میکند.(بهترین روش مبارزه بانماتدرعایت تناوب زراعتی است.رعایت تناوب زراعی 3-5 ساله باگیاهان غیرمیزبان چون رشقه،شبدر،سیب زمینی وسورگم بهترین روش مبارزه بانماتداست دراثرتغذیه نماتدازشیرهً گیاهی ریشه های لبلبوکوچک وضعیف میشود ومقدارفیصدی آن کاهش میآبدتغیررنگ ریشه هاازسمت تحتانی به رنگ قهوه ئی وسیاه میشود.گیاهان آلوده به نماتددارای شکل درظاهرآن میشودوارزش بازاری خودراازدست میدهد.
جمع آوری لبلبوی قندی
وقت جمع آوری لبلبوی قندی مصارف با حصول حد اکثر عمل کرد ریشه ومحتوی قند میباشد. این زمان با علایم ظاهری ازجمله قهوه یی شدن برگهای بیرونی وزرد شدن برگهای داخلی همرا ه است .جمع آوری این نبات درمناطق معتدله که دارای زمستانهای سرد هستند،لبلبوی بهاره را درخزان جمع میکنند. فیصدی قند از شروع فصل برداشت تا اواخر آن به اندازه 2% افزایش پیدا میکند. د رنواحی خشک ونیمه حشک که دارای زمستانهای ملایم هستند فیصدی قند درشروع فصل تابستان به حد اکثر میرسد وسپس با بالا رفتن درجه حرارت شبانه مقدار آن به سرعت کاهش میاید ولذ ا اوایل تابستان بهترین وقت برداشت است.درنواحی معتدله لبلبوی قندی را دراواخر خزان جمع آوری میکنند وبدون اینکه ضایع شود ،آنرا برای مدتها درمزرعه یا درکار خانه ها انبا ر میکنند این مو ضوع باعث میشود که کارخانه های قند برای چند ماه کار کند . درمناطق خشک ونیمه خشک درخزان کشت میکنند وآنرا درتابستان جمع میکنند وضع کاملاً متفاوت است دراین موارد بیش از چند روز نگهداری شده نمیتواند.درجمع آوری لبلبوسه مرحله انجام میشود.ابتدأ سرزنی صورت میگیرد وسپس برگها رابه بیرون مزرعه میکشند تابه وسیله حیوانات چریده شود.درعمل ابتدأ ازسرزنی برگها راقطع کرده وسپس سرزنی انجام میکند چون قسمت یخن گیاه دارای غلظت کمی قند وحاوی مقدارزیادخاکستراست به این دلیل این قسمت راقبل ازحمل لبلبوبه کارخانه قطع میکنند وبرای قطع آن بایدمواظب بود مقدارکم وبیش اندازه قطع نشود.آخرین مرحله جمع آوری لبلبو بیرون آوردن غده ها ازخاک است.لبلبوی قندی معمولی ازمحصولات غده ئی هستند که ممکن است برای مدت کم وبیش طولانی ذخیره شودمحصول رابلا فاصله پس ازبرداشت حمل کرده به کارخانه تحویل میدهند.در کارخانه لبلبورا در گودالها روباز سمنتی وسیعی وتازمان گرفتن محصول نگهداری مکنند.روش برداشت وانبارکردن غده هاسال اول اثرزیادی به روی قدرت ومقدارمحصول گیاهان بارور دارند وغده های برداشت شده حتی الامکان نبایدخشک شده ویابه مقدارزیاد ازمواد آلی خوداستفاده نماید.برداشت غده درسال دوم زمانی است که گیاه به حد رسیدن فزیولوژیکی وارد شده وبعدآ هم خنک.زمان برداشت معمولآ اوایل تا اوسط ماه میزان، قبل ازیخبندان است.(4)جمع آوری لبلبوعمومآ بدو روش صورت میگیرد:
جمع آوری دستی:
دراین روش که توسط کارگرانجام میشودمعمولآ بوسیلۀ بیل ریشه راخارج وبرگ وطوقه راقطع کرده سپس آنها راجهت حمل به کارخانه درمحل انبارمیکنند.ضایعات این نوع ازبرداشت به دلیل قطع بعضی ازغده هاتوسط بیل معمولآ زیادمیباشد.عمومآ توسط کارگر جمع میشود درصورت کمود نیروی کارمشکلات رابه همراه داشته وهم اقتصادی به نظر نمیرسد،خارج کردن غده لبلبوی قندی توسط دستگاه لبلبوکن های مخصوص انجام میشود سپس جداکردن طوقه وجمع آوری غده ها بادست صورت میگیرد.(9)این روش جمع آوری درشرایط کشورماافغانستان کار وزحمت زیاد مطلبد بخاطریکه کارآسان نمیباشد.زیرا درکشورما کمباین های مخصوص جمع آوری لبلبو بدین منظور وجود ندارد.
جمع آوری باماشین آلات:
ماشین های جمع آوری لبلبوی قندی بنام های Suger beet harvesters ونوع ESN میباشد ممکن است نوع کششی یا خودرو باشد. نوع کششی توسط تراکتورکش میشوداما نوع خودرو دارای موتوری است که حرکت قسمت های مختلف همان موتور صورت میگیرد.دراین ماشین ها مخزنی وجود داردکه پس ازپرشدن بطوراتوماتیک تخلیه میکندواحتیاجی به تراکتورنیست.قسمت های اساسی یک ماشین برداشت شامل برگ زن، طوقه زن،کنارزن طوقه ولبلبوکن میباشد.بایدتوجه کردکاربریدن طوقهً لبلبوبه طرز صحیح صورت گیرد زیرا درصورت جداشدن مقدار زیادی ازغده هنگام طوقه زدن ازعملکرد ریشه کاسته میشود.برداشت رابعدازمرحله برگ ریزی مستقیمآ به وسله کمباین انجام میدهند.البته اگردر برداشت بذرکاربرگ ریزی باخزان مصنوعی زودتر از زمان رسیدن بذرانجام شود.کیفیت آن زیادتر میباشد.طوریکه دراین حالت بذرخاصیت آردی بخود گرفته وپوسته تستا نیز قرمز تا قرمزقهوه ای شده است،برای خزان مصنوعی هم نسبت به فاصله تراکم ودرجه رسیدن بذرمیتوان بوسیله ماشین های مخصوص برای یک هکتاراز5-6L در600 Lآب مصرفنمود.معیارنسبتی های که درقسمت های مختلف کمباین دربرداشت باماشین نوع ESN باید توجه نمود.
مقداروورودموادبه داخل کمباین 1.7kg/sec
فاصله سبدمواد Korbs
تعدادگردش 700دورفی دقیقه
قسمت جداکن مواد 400دورفی دقیقه
غربال قابل تعویض 12mmباسوراخ گرد
دهانه غربال 12mm
نظرات
ارسال یک نظر