کشت جواری

جواری

مقدمه

بعد از گندم و برنج جواري (Zea mays.L) که maize هم گفته ميشود. سومين غلة مهم جهان ميباشد. در درجه اول جواري براي توليد دانه و در درجه دوم به منظور توليد علوفه و مادة خام توليدات صنعتي کشت ميشود. دانة جواري هم براي انسان و هم براي حيوان به مصرف ميرسد. قسمتهاي رويش گياه وقتي سبز هستند قطع يا خشک شوند براي مصرف حيوان مورد استفاده واقع ميشوند. احتمالاً در مرکز يا جنوب غرب مکزيک در حدود 5000 سال قبل اهلي شدن انتخاب جواري شروع شده است. جواري در مناطق گرمسير، نيمه گرمسير و حاره که باران يا آب به مقدار کافي وجود دارد کشت ميشود و نبات بومي امريکا است. جواري بصورت مستقيم و غيرمستقيم به مصرف انسانها ميرسد و همچنان خوراک عمده براي حيوانات و طيور به حساب ميايد.در افغانستان جواري نظر به ساحة کشت بعد از گندم جاي خود را دارد و در اکثر نقاط کشور حاصل خوب ميدهد و روغن که از دانه آن بدست ميايد از نگاه کيفيت مورد توجه همگان قرار گرفته. ترکيب کيمياوي دانة جواري بر اساس وزن خشک شامل حدود 77 فيصد نشايسته، 2 فيصد قند، 9 فيصد پروتين، 5 فيصد چربي، 5 فيصد مرکبات 5 کاربنه و 2 فيصد خاکستر ميباشد. جواري يک منبع غذائي قابل متراکم شدن است و به راحتي قابل انتقال است.آثار باستان شناسي نشان ميدهد که پارة از جوامع نخستين بشري در دنياي جديد در مکزيک تشکيل شده اند که غله عمده ترين ناحية جواري بوده است.نبات جواري در اکثر کشور هاي جهان عمدتاً به حيث علوفة حيوانات بکار برده ميشود و در افغانستان بر علاوه اينکه به حيث علوفه حيوانات از آن استفاده ميشود در تغذية انسانها هم رول مهم  دارد. جواري نبات است که مقدار حاصلات دانه و علوفة آن از اثر تطبيق اگروتخنيک مناسب زياد ميگردد و در حدود 2.0 – 3.5 تن دانه و 10-12 تن علوفه في جريب تشکيل ميدهد. جواري نبات حرارت پسند است و تخم آن در موجوديت 10-12 درجه سانتي گراد جوانه زدن را آغاز ميکند.

تاريخچه مختصر جواري

منشاي اوليه جواري امريکاي مرکزي است. جواري اصلي ترين غلة زراعتي جهت تامين مواد غذائي در امريکاي شمالي، مرکزي و جنوبي قبل از کشف قارة جديد بوده است بخصوص باستان شناسان در کشور مرکزيت مشخص نموده است که جواري در حدود 4500 سال قبل از ميلاد در آنجا کشت گرديده.جواري نه تنها به عنوان غذاي اصلي مردم محسوب ميگرديد بلکه نقش و اهميت بسيار مهم در زنده گي مردم، اداب و مراسم مذهبي و تاريخي مردم در امريکاي جنوبي، مرکزي و شمالي داشته است. پس از کشف قارة امريکا توسط کريستف کولمب در سال 1493 جواري وارد اسپانيا گرديد و از آنجا به ايتاليا، پرتگال و ساير کشور ها گسرش يافت. پرتگالي ها در اوايل قرن 16 ميلادي جواري را وارد اندونيزيا، هندوستان و چين نموده است. پس از ورود جواري به اروپا بخصوص در جنوب و غرب اروپا قرن (14-19) تا مدت ها تصور به اين بود که منشاي اين کشور هاي آسيايي است. به همين دليل آنرا گندم ترکي (Turkish Corn) ميناميدند و عقيده داشتند که جواري از آسياي صغيره يا مصر وارد اروپا شده است. در سال 1737 لينه جواري را (Zea mays)ناميد که کليمه Zea  لغت يوناني است که ريشه آن  (Zoein) به معني زنده گي است (Zeia) به دانه هاي پوشيده بخصوص  Triticcum spelta گياهي ضروري براي زنده گي انسان اطلاق ميگرديد.سالانه بيش از صد ميليون هکتار از اراضي زراعتي دنيا به کشت جواري اختصاص داده ميشود. بعد از گندم بزرگترين سطح کشت را اشغال کرده است. در حاليکه توليد محصول آن بعد از گندم و برنج قرار دارد. اهميت محصول و بالا بودن سطح زير کشت زياد اين نبات به علت قدرت تطابق آن با شرايط گوناگون اقليمي ميباشد، بدين جهت عمده ترين محصولات مناطق معتدل، گرم، نيمه گرم سير و مرطوب بشمار ميرود.اين گياه به علت ارزش غذائي خاص که دارد مورد توجه کشور هاي مکزيک، امريکاي مرکزي و اغلب کشور هاي امريکاي جنوبي قرار گرفته است. طبق شواهد مختلف و متعدد چنين به نظر ميرسد که کشت و کار جواري قرنها قبل بوسيله بوميان سرخ پوست امريکائي رواج ساخته و آنها در اصلاح آن سهم زياد داشته اند. جواري که مورد توجه خاص سفيد پوستان قرار گرفته است جواري دندان اسپي بوده که داراي قدرت تطابق بيشتري با شرايط مختلف آب و هوا ميباشد. 

اهميت اقتصادي جواري

جواري مهم ترين نبات زراعتي دنيا محسوب گرديده و به شيوه هاي مختلف در تهيه مواد غذائي از آن استفاده صورت ميگيرد. ساحة بذر جواري به سطح جهاني 118.6 ميليون هکتار زمين وانمود گرديده است. در دانة جواري 10-12 فيصد پروتين، 4.8 فيصد شحميات موجود است همچنان در دانة جواري ويتامين هاي A,E,C وجود داشته امينواسيد هاي غير تعويضي، نمک هاي منرالي و عناصر کم مصرف را نيز دارا ميباشد.چنين محتوا ارزش اقتصادي جواري را بلند برده و اهميت تخنيکي آنرا بينز بيشتر ميسازد. به سويه جهاني 25 فيصد مواد خوراکي از جواري تهيه ميگردد. از دانة جواري آرد بدست ميايد و از آن غذا هاي متنوع و مزه دار تهيه مينمايند. در بعضي ممالک مانند تانزانيا، نايجريا، اتوپيا، مکسيکو و غيره از آرد جواري نان تهيه نموده و براي خوراکه استعمال ميگردد. با وصف اين همه از دانة جواري روغن نهايت عالي که در اکثر پختني ها از آن کار گرفته ميشود تهيه ميشود همچنان از دانة جواري (Ascorbic acid) نشايسته  (Starch) و گلوکوز را نيز استحصال مينمايند.از دانه، بوته، توقه و برگ جواري براي تغذيه حيوانات کار گرفته ميشود. 1 کيلو گرام دانة خشک جواري در حدود 78 گرام پروتين قابل هضم داشته، بقاياي اين نباتات غذاي با ارزش حيوانات شمرده ميشود.در يک کيلو گرام بقاياي نبات جواري 18 گرام پروتين وجود دارد. جواري تقريباً در تمام ممالک جهان کشت ميگردد و نظر به ساحة بذر و ارزش غذائي در قطار ديگر نباتات دانه دار مقام سوم را حايزميباشد. جواري يک نبات زراعتي پر حاصل و مروج ميباشد. جواري براي تغذيه مواشي، غذاي انساني و مقاصد تخنيکي از اهميت زياد برخوردار است. دانة جواري مملو از مواد غذائي است. جواري تا 12 فيصد و زيادتر از آن نشايسته، 57-58 فيصد مادة خام بدون نايتروجن و 6.5 فيصد روغن و ويتامين هاي متنوع دارد.از نقطه نظر مقدار واحد غذائي در في هکتار، جواري يکي از مقام هاي الو را اشغال ميکند. مواد غذائي برگ و ساقة جواري از هم فرق داشته و قابليت هضم متفاوت دارند.

 

 

 

 

نام خوراکه

در صد کيلو گرام

 خوراکه

ترکيب کيمياوي به فيصد

 

 

 

 

آب

پروتين قابل هضم

واحد خوراکي

پروتين

نشايسته

روغن

مواد شيره ئي بي نايتروجن

سلولوز

خاکستري

دانه

7.1

134.0

10.5

9.7

4.3

68.6

2.1

1.5

13.0

خوراکه سبز

1.1

20.2

2.4

1.9

0.7

11.3

6.1

1.7

77.8

سايلج ساقه

0.8

23.0

2.6

1.7

1.0

12.3

7.7

2.8

73.6

کاه (پخال)

1.5

37.0

4.9

3.8

1.4

39.2

24.9

7.1

25.5

ارزش غذائي و ترکيب کيمياوي جواري بر خوراکه مواشي

هرگاه جواري يکجا با نباتات پلي دار (نخود، لوبيا) سايلج کرده شود مقدار پروتين سايلج زياد شده و کيفيت آن بهتر ميگردد.دانة جواري در صنعت استحصال آرد دلده، نان و در قنادي براي توليد نشايسته، شيريني باب، توليد الکول 96 فيصده و ديگر ساحات صنايع بکار برده ميشود. نطفه دانه جواري تا 40 فيصد روغن داشته و از در استحصال روغن خوش صفت خوراکي استفاده مينمايند.از برگ يا گل مونث جواري بشکل جوشانده شده و کانسروي و همچنان بشکل جواري بريان استفاده ميشود.جواري از جمله نباتات زراعتي قطاري بوده که بين قطار هايش خيشاوه شده ميتواند. جواري براي کشت يک تعداد نباتات زراعتي بهترين پيشينة کشت ميباشد. چون جواري يک نبات زراعتي خيلي قديمي است و بذر آن چند هزار سال قبل از ميلاد در امريکاي جنوبي صورت ميگرفت از اينرو شکل وحشي آن تا هنوز ديده نشده است. ساحة کشت آن در ايالات متحده امريکا 3208 ميليون هکتار بوده (در سالهاي اخير به نسبت بوجود آمدن جواري دو رگه پر حاصل ساحة کشت آن کم شد) و در اتحاد شوروي در سال 1970 سال کشت جواري به منظور توليد دانه به 28 ميليون هکتار و براي سايلج و خوراک سبز به 117 ميليون هکتار رسانده شد. جواري جماهير مالداوي، گرجستان غربي و قفقاز شمالي به حيث اولين غلة دانه جهت تهيه نان محلي از اهميت فراوان برخوردار است. در ايالات متحده امريکا، ارجنتاين و قسمت زيادي از اروپا جواري را عمدتاً براي خوراک مواشي کشت مينمايند.در تاجکستان جواري را از زمانه هاي قديم در زمين هاي آبي دو فصله زرع مينمايند. ساحة کشت جواري در سال 1970 در اين جمهوريت به 31 هزار هکتار بالغ گرديده است که از جمله 2000 هکتار آن به منظور توليد دانه تخصيص داده شده بود. حاصل دانة جواري در جمهوريت تاجکستان طور اوسط خيلي پائين بوده و در سال 1970 مقدار 2360 کيلو گرام في هکتار حاصل دانه بدست آمد. اوسط حاصل در اتحاد شوروي در همين سال 2800 کيلو گرام في هکتار بود. حاصل ساقة سبز جواري طور اوسط 15200 کيلو گرام في هکتار بود که کم بودن حاصل از سبب بکار بردن   اگروتخنيک ضعيف ميباشد. اوسط حاصل برگ و ساقة سبز جواري در زمين هاي آبي اکثراًٌ 50000-60000 کيلو گرام في هکتار و حاصل دانة آن 3000-4000 کيلو گرام است.در مناطق ديگار، وخش و يک تعداد مناطق ديگراز هر هکتار اراضي تا 6000 کيلو گرام دانه و تا 80000 -90000 کيلو گرام برگ و ساقة سايلج باب بدست مياورند.

خصوصيات بوتانيکي

جنس جواري (Zea mays) و مربوط فاميل نباتات (Poa ceae) ميباشد. از جمله نباتات يکساله بوده يعني در سالهاي که بذر ميشود حاصل آن برداشته ميشود. جواري سيستم ريشوي قوي داشته يعني در خاک عميق فروميرود. ريشه اصلي و بغلي درنبات مذکور وجود داشته به اندازة 20-40 سانتي متر در خاک عميق مشاهده شده است. اندازة وسعت ريشه جواري 10-20 سانتي متر ميباشد.جواري در 2-3 هفته اولي بعد از کشت به مواد غذائي و رطوبت کافي ضرورت دارد. جواري تحت شرايط نورمال بعد از بذر نمو نموده بعد از چندي تشکيل برگ مينمايد. در مرحلة تشکيل 6-8 برگ جواري ريشه هاي آنها وظيفه مهم جذب آب و مواد غذائي را سريع تر ميسازد. تعداد ريشه هاي تشکيل شده در اينوقت 20-40 عدد ميباشد. اين ريشه ها الي 1 متر وسعت پيدا ميکنند و وظيفه اصلي خود را که استوار نگهداشتن بته جواري ميباشد بدوش ميگيرد. هر قدر سيستم ريشوي نبات قوي باشد به همان اندازه از چپه شدن نبات در مقابل حوادث خارجي مانند وزيدن باد جلوگيري ميگردد.ساقه جواري شکل مستقيم و استوانه ئي داشته ارتفاع آن از  50 سانتي متر تا 2.5 متر و قطر آن از 2-7 سانتي متر تخمين شده است.ساقه جواري از پرانشيماي نرم و سست مملو بوده و داراي بندهاي متعدد ميباشد که هر بند آن چند بند وسطي داشته و تعداد بند هاي وسطي بين هر دو بند به 8-30 دانه ميرسد. هر بتة جواري، 1-2 توقه گرفته، بتة جواري چنيد توقه ئي نيز مشاهده شده است.برگها جواري طور يکسان تشکيل شده سطح برگ آن وسيع تر و پهن ميباشد. تعداد برگها در يک بته جواري 8-45 عدد ميباشد. جواري را نبات يک خانه ئي گويند به نسبت که آله تذکير و تانيث در يک نبات ولي در قسمتهاي مختلف قرار داشته ميباشد.سيستم ريشة جواري شامل 3-5 ريشه اوليه، ريشه هاي ثانوي که اولين گره زير سطح خاک تشکيل ميشوند و ريشه هاي هوائي ميباشند. ريشه هاي هوائي از گره هاي نزديک سطح خاک تشکيل ميشوند و علاوه بر اينکه در جذب آب و مواد غذائي سهيم هستند باعث مقاومت گياه نيز ميگردند.ريشه ها در گياهان جوان به سرعت توسعه پيدا ميکنند در حاليکه گياهان جوان هنوز به ارتفاع 10 سانتي متر نرسيده اند، ريشه ها ممکن است به عمق 30 سانتي متر نفوذ کرده باشند. قسمت اعظمي ريشه هاي گياهان کامل در عمق 70-75 سانتي متر در خاک قرار دارند ولي بعضي ريشه ها ممکن است تا عمق 200 سانتي متري يا بيشتر ديده شوند. رشد جانبي ريشه ها تا شعاع 100 سانتي متري صورت ميگيرد.ساقه هاي جواري داراي 8-12 گره ميباشند و اکثر ورايتي هاي جواري بر خلاف ساير غلات پنجه توليد نميکنند. البته تعداد کمي پنجه  ممکن است از گره ها تحتاني تشکيل شود. ولي اين پنجه ها به خوشه  نميروند. در گذشته تصور بر اين بود که پنجه ها، حالت پرازيتي براي ساقه اصلي را دارند و بدين ترتيب به آنها (مکنده) ميگفتند. ولي بعداً ملاحظه شد که فعاليت پنجه ميتواند از توليد دانه سهيم باشد. البته در شرايط که رطوبت محدود است توليد زياد پنجه ها  داراي اثرات سؤ ميباشد. در موارد کمي ممکن است مواد غذائي از ساقه اصلي به پنجه ها منتقل شوند. در محل هر گره يک برگ توليد ميشود و هر برگ شامل يک غلاف و گل برگ است. تعداد برگ در جواري از خصوصيات نسبتاً ثابت ورايتي است و از 8-48 عدد متغير است و خيلي کم تحت تاثير عوامل محيطي قرار ميگيرد.بين تعداد برگهاي روي ساقه اصلي و طول دورة رشد گياه جواري يک رابطه مثبت وجود دارد.در ميان غله جات گلهاي جواري حالت خاص دارند. گلهاي فوقاني يک کاکل، حاوي اندام هاي نر و هرگل آن داراي گلچه بوده که هر کدام سه پرچم دارند. هر کاکل ميتواند حدود 10 ميليون دانه گرده توليد نمايد. علاوتاً مقدار دانه گرده از خصوصيات ورايتي است. قسمت تحتاني دم گل کاکل ها در اثر کشيده شدن به ساده گي جدا ميشوند و اين خصوصيات در سهولت اخته کردن براي توليد بذر دو رگه مناسب ميباشد. گلهاي جانبي که در قسمت هاي وسطي ساقه قرار دارند گلهاي ماده ميباشند و خوشه را تشکيل ميدهند. هر خوشه حاوي 8-30 رديف خوشچه زوج است و هر خوشچه حاوي 2 گلچه ميباشد که تنها يکي از آنها بارور است. خوشه جواري به وسيله پوست که از تغير شکل غلاف برگ ها بوجود آمده پوشيده شده است. دانه هاي جواري به محور خوشه به سختي چسپيده اند و پوست چنان آنرا پوشانيده است که جواري نميتواند بدون کمک انسان دانه خود را در طبيعت پراگنده سازد. تعداد دانه در هر خوشه معمولاً بين 300-1000 عدد است. (12)

خواص ايکالوژي جواري

جواري داراي تنوع رويشي بسيار گسترده است به نحوه که در شرايط مختلف آب و هوا رشد ميکند.

1. خاک : جواري به دليل داشتن ريشه هاي عميق و نيز قدرت خوب که در جذب مواد غذائي دارد نسبت به حاصل خيزي خاک چندان توقع ندارد. جواري را ميتوان در اراضي مختلف از نظر حاصل خيزي، بافت خاک و PH کشت نمود. جواري نسبت به شوري خاک حساس بوده و بايد از کاشت آن در اينوع اراضي جلوگيري گردد. بهترين اراضي براي جواري خاکها عميق با بافت متوسط، زهکشي خوب و قدرت نگهداري زياد آب ميباشد. جواري در شرايط مساوي از نظر حاصل خيزي وتامين رطوبت، اراضي متوسط يا سبک ترجيح ميدهد. زيرا اينگونه اراضي در بهار خيلي زود گرم شده و شرايط رشد ريشه ها را فراهم ميکند. اراضي سبک به دليل اينکه خاک خيلي سريع رطوبت خود را از دست ميدهد عملکرد زراعت جواري بدون آبياري چندان رضايت بخش نيست. در اينوع اراضي (سبک) جواري در مرحلة رشد سريع خود نيز با کم بود مواد غذائي روبروخواهد گرديد.

2. حرارت : عوامل مختلف جوئي بخصوص وجود گرماي مناسب و رطوبت کافي دو عامل مهم و اوليه رشد و توليد محصول کافي و همچنين زود رسي جواري بوده که هر کدام ميتوانند اثر بسيار زيادي در تغير رشد و کميت و کيفيت آن ايفا کنند.نياز حرارتي جواري در دورة رشد نسبتاً زياد بوده و کاشت آن در مناطق گرم بهترين محصول را توليد مينمايد. نياز حرارتي جواري در مرحلة توليد جوانه بيش از گندم و جو ميباشد و حد اقل درجه حرارت مورد نياز در اين مرحله حدود 6 درجه سانتي گراد است. هر گاه در زمان کاشت جواري درجه حرارت به 6 درجه برسد توليد جوانه از بذر جواري متوقف ميگردد. در صورتيکه درجه حرارت محيط بين 6-10 درجه باشد توليد جوانه به کندي صورت ميگيرد. در مرحلة توليد جوانه درجه حرارت محيط حدود 12-15 و حرارت خاک بخصوص در 5 سانتي متر اول که نزديک به سطح قرار دارد بايد حدود 10 درجه باشد تا در چنين شرايط مدت زمان لازم براي توليد جوانه و خروج آن از خاک کاهش يافته و بين 6-20 روز طول ميکشد. در خاکهاي که حرارت آن 16-20 درجه باشد مدت توليد جوانه حدود 5-6 روز ميباشد. مناسبترين درجه حرارت درطول دورة رشد جواري 20-30 درجه است.

3. آب : جواري را ميتوان از سطح دريا تا ارتفاع 300 متري کشت کرد. جواري در اين ارتفاع به خوبي رشد ميکند. ليکن در ارتفاعات زيادتر دير رس شده و از نسبت رسيدگي آن کاسته ميشود.جواري در دوران زنده گي خود به آب نسبتاً زياد نياز دارد و در مناطق که ميزان بارندگي به 600-700 ملي متر و با پراگندگي زمان مناسب برسد، به خوبي رشد و نمو مينمايد.مقدار آب مورد نياز براي ساختن يک کيلو گرام ماده خشک در جواري هاي زود رس حدود 250-300 ليتر و در مورد جواري هاي دير رس 350-400 ليتر ميباشد. مقدار آب مورد نياز در دورة رشد نسبت به تغيرات درجه حرارت و مراحل مختلف رشد متفاوت بوده و در زمان توليد گل و گرده افشاني احتياج آن به آب بيشتر ميباشد. (6)

4. نور : يکي ديگر از عوامل محيطي بسيار مهم و موثر براي رشد و نمو، زود رسي وتوليد محصول کافي در اين گياه، وجود نور کافي ميباشد. بنا بر اين در مناطق که در دروة رشد جواري نور کافي وجود نداشته باشد اين گياه نميتواند رشد طبيعي خود را بطور کامل انجام داده و نه تنها دير رس خواهد شد بلکه در مورد ارقام که جهت توليد دانه يا بذر گيري کاشته شده باشند، به علت کاهش فوتو سنتيز بذر کافي توليد نشده و ازکيفيت دانه ها نيز کاسته خواهد شد.در صورتيکه درجه حرارت مناسب در دورة رشد وجود داشته باشد از انرژي خورشيدي استفاده بيشتر مينمايد. انرژي کيمياوي ذخيره شده در دانه هاي جواري در حد کل انرژي خورشيدي است که در تمام مراحل رشد و نموي خود دريافت مينمايد. 

مشخصات بيولوژيکي جواري

جواري يک نبات زراعتي گرم دوست بوده و تخم آن در حرارت 10-12 درجه سانتي گراد زير خاک گرديده و سراسر جوانه ميزند. از دروة بذر تخم تا پيدا شدن جورابک يا تاج براي جواري حرارت 20-25 درجه سانتي گراد خيلي مناسب ميباشد. حرارت بلند تر از 35 درجه سانتي گراد در دروة گل کردن به انکشاف جواري تاثير منفي دارد.جوانه هاي جواري به سردي 2-3 درجه سانتي گراد تحت صفر موسوم بهار مقاومت کرده ميتواند. در تيره ماه به سردي 1.5-2 درجه سانتي گراد تحت صفر مقاومت نداشته بنا بر اين جواري را تا رسيدن اين سردي جمع آوري مينمايند. دورة نشه و نمو اکثريت دو رگه ها توصيه شده 100-140 روز و عدي دير رس آنها تا 200 روز ميباشد.گرچه جواري به خشکي مقاومت دارد ولي با آن هم به آب زياد ضرورت دارد. براي آماس کردن (پنديدن) تخم به مقدار 42-45 فيصد وزن دانه خود به آب ضرورت دارد. با در نظر داشت شرايط پرورش و خصوصيات نوع ضريب تبخير جواري 250-270 ميباشد. براي بدست آوردن حاصل بلند آب زياد ضرورت است. زيادترين مقدار آب مورد ضرورت جواري قبل از مرحله تشکل تاج ميباشد. اين مدت از شروع تشکيل تاج تا سه هفته دوام ميکند. هواي خشک و رطوبت ناکافي در اين دوره سبب گرده افشاني ضعيف و پائين آمدن حاصل ميگردد.جواري يک نبات بذري روز کوتاه است. دروة روشن گيري آن 12-14 ساعت ميباشد. جواري روشنائي شديد آفتاب را ضرورت داشته و عدم روشنائي کافي جواري جواري را متضرر و بنا بر اين جواري که به منظور تخم بذر ميگردد ايجاب مراعات فاصله بين بته ها را مينمايد.جواري از جمله نباتات زراعتي است که طبيعتاً از طريق گرده افشاني غير خودي القاح ميگردد.در زمين هاي حاصل خيز که خاک نرم داشته و داراي قدرت تهويه بلند باشند جواري حاصل زياد تر ميدهند. براي کشت جواري خاکهاي شور و نمکي و همچنان خاکهاي که آب زير زميني شان نزديک به سطح زير زميني باشد مناسب نميباشد. خاکهاي تاجکستان براي نموي عادي اين نبات زراعتي مناسب ميباشد. بهترين خاک براي نموي جواري خاکي است که دارا PH متوسط و پائين تر از آن باشد.

ارزش غذائي جواري

جواري نبات است که موارد استفاده زيادي دارد و توليد دانه و علوفة سبز و سيلو مي نمايد. علوفة جواري ميتواند در مواقع مختلف سال و برنامة جوانه داري زارعين از نظر تامين علوفه ونگهداري حيوانات کمک مينمايد. جواري نسبت به جو و يولاف داراي پروتين کمتر بوده ولي در عوض داراي مواد نشايستوي زياد ميباشد. جواري به عنوان غذاي انسان نيز مورد استفاده قرار ميگيرد. از دانة جواري نشايسته و قند و از جنين آن روغين ميگيرند.دانة بدون آب جواري حاوي 77 فيصد نشايسته، 2 فيصد قند، 9 فيصد پروتين، 5 چربي، 5 مرکبات پنج کاربنه و 2 فيصد خاکستر است. ميزان در صد پروتين و چربي ارقام مختلف جواري کاملاً متغير ميباشد. حداکثر پروتين ممکن است به 15 فيصد و حداقل آن به 6 فيصد برسد. در بين غله جات به استثناي يولاف جواري بيش از همه حاوي چربي ميباشد که در بعضي موارد چربي آن به 7 فيصد ميرسد. نشايسته در اندو اسپرم و قند در جنين و سلولوز در طبقات دانه (سبوس) است. ويتامين هاي جواري بيشتر در جنين و طبقه هاي بيروني اندواسپرم ذخيره شده، در حاليکه بخش اندواسپرم از اين لحاظ فقير ميباشد. 4/3 حصه کل مواد معدني جواري در جنين و بقيه در طبقات اندواسپرم ميباشد. جواري از لحاظ کلسيم فقير و از نظر فاسفورس و پتاشيم غني است. مقدار منگنيز و سديم جواري خيلي کم و آهن آن خيلي زياد است.

آماده کردن زمين براي جواري

زمين که براي کاشت جواري انتخاب گردد لازم است پس از برداشت محصول که تناوب قبل از جواري قرار گرفته، زمين را بايد به طريقه آماده نمود ه ذرات خاک کاملاً يکنواخت شده، عمق خاک نيز در تمام قسمتهاي زمين يکسان و رطوبت کافي در اعماق زمين موجود بوده و در تمام قشر زراعتي خاک مواد غذائي کافي وجود داشته باشد. علاوه بر مسايل فوق زمين نيز به سهولت گرم شده و ريشه گياه به سادگي در خاک گسترش يافته و به عمق کافي مناسب در خاک نفوذ نمايد.   زمين در وقت بذر جواري معمولاً 2-3 مرتبه قلبه ميشود. سعي گردد تا زمين در وقتيکه وتر است قلبه شود. اگر زمين در حال وتر قلبه شود کلوخهاي بزرگ تشکيل نشده زمين بايد بعد از هر قلبه ماله شود تا کلوخهاي بزرگ ميده شده و رطوبت خاک حفظ گردد. زمين بايد طوري آماده گردد تا تمام گياهان هرزه مزارع از بين برود.

طرق  کاشت جواري

پس ازتمام عمليات قلبه و تهيه زمين، براي اينکه بذر جواري بطور يکنواخت جوانه بزند بهتر است ابتدا زمين را آبياري کرده و پس از گاورو شدن زمين کاشت و بصورت خطي و توبط بذر افشاني صورت گيرد. اگر کشت بصورت خشکه کاري باشد ضمن تلفات بذر سبز يکنواختي نيز حاصل نخواهد شد و بطور کل جواري را ميتوان به طرق ذيل کشت کرد:

الف: کشت دست پاش

1.    کشت در روي پشته ها : براي ايجاد جو و پشته ابتدا زمين را کلتواتور و سپس دندانه ميزنند تا بدون کلوخ و نرم شود و آنوقت توسط نهر کن هاي کوچک بصورت جوي پشته در آورده و به زور با دست در روي پشته ها ميکارند. عمليات تهيه زمين گران تمام شود و وقت زياد براي آماده کردن زمين لازم است. جواري که به اين طريق کشت شده معمولاً رشد اوليه آن ابتدا کمتر بوده ولي در عوض ضمن ذخيره بيشتر رطوبت براي مراحل بعدي گياه را از يخ بندان هاي بهار نيز حفظ ميکند.

2.کشت در داخل کرت: در اين طريقه بذر را در داخل کرت ها مسطع پاشيده و با يک قلبه آنرا زير خاک ميکنند اين روش رواج کمتري داشته و روش مناسب نيست و توصيه هم نميشود.

ب: کشت يا بذر افشاني

در زراعت هاي ميکانيزه و براي برداشت علوفه يا دانه جواري، عمليات کاشت توسط دستگاه بذر کار صورت ميگيرد. در اين روش بذر ها بطور يک نواخت در عمق مناسب و به فواصل دلخواه (با توجه به اهداف کاشت) کشت ميگردد. در اين روش بهتر است کود هاي کيمياوي همراه با بذر به زمين داده شود. چنان که در قسمت عمليات حداقل زراعتي گفته شد در سيستم جديد براي تلقين بعضي عمليات قسمت بذر پاش روي دستگاه شخم زن يا تراکتور سوار شده است. عمليات شخم وکشت در يک مرحله بطور همزمان صورت ميگرد. همچنين ممکن است فاصله بين رديف هاي کاشت را شخم نزده و فقط قسمت رديف هاي کاشت شخم خورده و همزمان که بذر پاش به دنبال شخم زن حرکت ميکند عمليات کاشت را انجام دهد. اين روش در زمين هاي سبک بسيار موفقيت آميز ميشود.

مقدار عمق بذر

بذر جواري به عمق 10-15 سانتي متر و مقدار آن هم به نسبت 150-180 کيلو در هکتار ميباشد.عمق که براي کاشت جواري در نظر گرفته ميشود بسته به شرايط آب وهواي منطقه، درجه حرارت محيط به هنگام بافت و عمق خاک زراعتي در صد رطوبت زمين، اندازه بذر و زمان کاشت فرق ميکند. بطور متوسط عمق که براي کاشت جواري در نظر گرفته شود 3-4 سانتي متر و در خاکهاي سبک و خشک که زودتر گرم ميشوند بايد بذر به قدري عميق تر و در حدود 7.5-10 سانتي متر در نظر گرفته شود تا بذر بتواند از رطوبت موجود در خاک استفاده کند. البته هر چه بذر در عمق بيشتر کشت شود زمان بيشتري لازم دارد تا جوانه بزند. بطور کلي عمق کاشت بين 3-7 (گاهي تا 10) سانتي متر و در ايران عمق کاشت بين 5-7 سانتي متر در نظر گرفته ميشود. 

زمان کاشت جواري

کاشت جواري در مناطق مختلف تابع شرايط آب و هواي منطقه ميباشد. در فصل بهار هنگاميکه خطر يخ بندان ها بهار مرتفع گرديد (در مناطق معتدل و سرد) و زمين به اندازه کافي گرم شد ميتوان بذر کاري را شروع کرد. در موقع کشت بذر لازم است نسبت به درجه حرارت محيط توجه شود بطوريکه معدل درجه حرارت روز کمتر از 10-12 درجه سانتي گراد نباشد. زيرا هرگاه در زمان بذر درجه حرارت کمتر از 10 درجه باشد توليد جوانه زدن به کندي انجام شده و در صورتيکه درجه حرارت به 6 درجه کاهش يابد جوانه زدن متوقف ميشود. در فصل بهار بايد دقت لازم به عمل آيد تا تخم در زمان مناسب کاشته شود زيرا علاوه بر آنکه براي رشد  نموي اوليه خود از هواي معتدل بهار استفاده خواهد نمود در ماه هاي گرم تابستان نيز محصول در معرض گرما و باد هاي گرم قرار نگرفته و زود رس نيز خواهد شد. بنا بر اين کاشت بي موقع و در زمان غير مناسب در فصل بهار داراي معايب زياد است که مهم ترين آنها عبارت اند از:

الف: معايب کاشت زودتر از وقت مناسب مقرر در بهار :

1.احتمال ريزش رگبار وجود دارد.

2.رشد علفهاي هرزه در اوايل بهار بيشتر ميباشد.

3.علت وجود رطوبت نسبي زيادتر احتمال مبتلا شدن بيماري هاي قارچي زياد ميباشد.

4.به علت عدم وجود گرماي مناسب بذر دير تر جوانه توليد مينمايد.

ب: معايب کشت ديرتر در بهار:

1.به علت افزايش درجه حرارت مصرف آب بيشتر خواهد بود.

2.به تدريج گرما و خشکي زيادتر شده و سطح آب زير زميني پائين تر قرار خواهد گرفت.

3.برداشت در اواخر تابستان و يا خزان ديرتر انجام خواهد گرفت.( 6)

آبياري

براي بدست آوردن حاصل زياد خصوصاً در مناطق که بارندگي کم دارند مزرع جواري بايد چندين بار آبياري گردد. تعداد دفعات آبياري نظر به شرايط اقليمي، موجوديت آب و نوع خاک فرق ميکند. هر موقع که نبات جواري پژمرده ميشود بايد آبياري شود. بهتر است که آبياري از طرف قبل از ظهر انجام يابد. جواري در وقت اساس  ذيل به آب رشد ضرورت داشته و مزرعه بايد آبياري گردد.

1.قبل از بذر تا جوانه زدن تخمها و بر آمدن جوانه ها به سطح خاک به قسم يکسان صورت گيرد.

2.مرحله تشکيل ابريشمک (گل کردن)

نبات جواري از مرحله رشد ظهور گل نر تا مرحلة رسيدن شيري جواري در قبال کمبود آب بسيار حساس است.اگر در اين  بعد از رشد آبياري باراني انجام شود عملکرد محصول بسيار خوب خواهد بود. لذا نياز آبي جواري بايد تامين شود. حال چند بايد مزرعه جواري را از طريق آبياري باراني آبياري نمود، بستگي به هزينه آبياري، قسمت هاي جواري و ميزان محصول دارد. در بعضي از مناطق فرانسه زمانيکه آب به قدر کافي موجود است مزارع را غرق آب نموده تا آب به اعماق زمين نفوذ کرده و در زمان کم آب توسط جواري جذب گردد. در روماني جواري 3-5 با در اوايل بهار و در مرحلة 9-10 برگي آبياري ميشود. توصيه بر اين است 15-20 روز بعد از گل دهي آبياري بطور کلي قطع شود.

تعداد آبياري

تعداد آبياري به نوع رقم (زودرس و دير رس) نوع خاک (سبک و سنگين)، آب و هوا (خشک، نيمه خشک، نيمه مرطوب و غيره) ميزان حاصل خيزي خاک (فقير، غني) کارآئي آب و غيره بستگي کلي دارد. بطور کل آبياري نبايد به تاخير انجام گيرد. در صورت نبودن رطوبت کافي در خاک جواني به منظور کاهش سطح تعرق، برگهاي خود را لوله مينمايد که نبات اجازه داده شود. علايم تنش ظاهر و پس از آن اقدام به آبياري شود. زيرا جواري قبل از ظهور علايم کمبود از نظر فزيولوژيکي صدمه ديده و به علت عدم رشد سلولهاي ريشه و ساقه از رشد کافي برخوردار نخواهند بود. براي بدست آوردن حد اکثر عملکرد در مناطق که تابستانها خشک بوده و هيچ گونه بارندگي نيز صورت نگيرد، آبياري به شرح ذيل توصيه ميشود. واضع است مناطق که بارندگي تابستاني دارند و يا ارقام زودرس کشت ميشوند دفعات آبياري کمتر خواهد بود.

1. اولين آبياري بايد قبل از کشت صورت گيرد.  در چنين شرايط محصول در خاک مرطوب کشت شده و زود تر بطور يکنواخت جوانه ميزند.اين آبياري بايد پروفايل خاک را تا عمق 1.5 متري و تا حد ظرفيت زراعتي مزرعه نمناک کند.

2. دومين آبياري بسته به سرعت تبخير و تعرق 20-30 روز پس از اولين آبياري صورت ميگيرد.  آبياري قبل از موقع سبب افتادگي رشد و منجر به هدر رفتن آب خواهد بود.

3. سومين آبياري به مقدار 60-70 ملي متر براي پر کردن منطقه ريشه تا حد ظرفيت زراعتي خاک صورت ميگيرد.

4. چهارمين آبياري به مقدار 60-70 ملي متر بعد از 10-14 روز در مناطق گرم از هر 5-10 روز جواري را آبياري کرد.

5. پنجمين آبياري به مقدار 80-10 ملي متر زمان اجرا ميشود که بته ها در حدود 60-70 روز بوده و به رشد کامل خود رسيده اند. اين مرحله از حساس ترين مرحله بوده و مصارف با تشکيل دانه هاي گرده و اندام ماده است.

6. ششمين و آخرين آبياري معمولاً زمان صورت ميگيرد که بته ها 80-90 رزوه بوده و دانه در مرحلة شيري باشد.

مبارزه به علفهاي هرزه

علفهاي هرزه از لحاظ نور، آب و عناصر غذائي با جواري رقابت ميکند و حتي به دليل باقي گذاشتن مواد کشنده گياهي (فيتوتوکسين) در خاک سرعت رشد آن کاهش ميدهد. در شرايط که آب، عناصر غذائي و نور نيز به حد کافي وجود داشته باشد باز هم مانع توليد حداکثر محصولات ميشوند.بهترين زمان کنترول علفهاي هرزه مرحله جوانه زني (قبل از سبز کردن) يا مراحل اوليه رشد آنها است. بکار بردن کلتيواتور ها بين خطوط کاشت و نيز مصرف علف کش از روش هاي مبارزه با علفهاي هرزه است. مبارزه کيمياوي با علف هاي هرزه مزارع جواري را ميتوان قبل از جوانه زدن بذر جواري و يا بعد از سبز کردن آن انجام داد. آترازين و يوتيلات و مخلوط اين دو را براي کنترول علفهاي هرزه قبل از کاشت جواري بکار ميبرند. آترازين يک علف کش عمومي است و ميتواند هم علفهاي هرزة نازک برگ و پهن برگ از بين ببرد. ولي يوتيلات اختصاصاً براي کنترول علفهاي هرزه از خانواده گندميان بکار برده ميشود. خسارات ناشي از علفهاي هرزه توليد دانه جواري را به ميزان 26-95 فيصد در مقايسه با مزارع بدون علف هاي هرزه کاهش ميدهد. با از بين بردن گياهان هرزه پناگاه بعضي حشرات و امراض از بين رفته و مقدار زياد آب و عناصر ضرروي خاک در معرض استفادة نبات جواري قرار ميگيرد.( 1)

استعمال کود

کود براي بلند بردن حاصل، توليد جنسيت بهتر و زود رسيدن جواري استعمال ميشود. اگر در يک منطقه امکان خنک زدن جواري موجود باشد جهت زود رسيدن و پخته شدن جواري استعمال کود سفارش ميشود. در موجوديت مقدار کافي کود يوريا (کود سفيد) نموي نباتات خوب بوده و رنگ آن سبز تيره ميباشد. عدم موجوديت توازن بين کود نايتروجن دار و ديگر کود ها و يا استعمال بيش از حد حود نايتروجن دار نموي نباتات را زياد ساخته پخته شدن دانه را به تعويق انداخته و باعث چپه شدن نباتات ميگردد. علاوتاً نموي بيش از حد نبات را در مقابل امراض و حشرات حساس ميسازد در صورت قلت نايتروجن برگ نبات کم رنگ و زرد شده و بصورت عادي نمو نميکند. زردي رنگ برگ ابتدا از برگهاي پائين شروع ميشود در برگهاي پائين زردي از قسمت انجام برگ آغاز گرديده و به دو طرف برگ وسطي برگ انکشاف ميابد. اما کناره هاي برگ سبز باقي ميماند. طبق سفارش نامه هاي ايگرانوميکي استعمال کود ها به مقدار ذيل در في هکتار صورت ميگيرد. کود عضوي 15-20، کود نايتروجندار 80-100 کيلو گرام و کود پتاشيم 50-60 کيلوگرام که از جمله 40-50 کيلو گرام کود فاسفورس و تمام مقادير پوتاشيم همراه با کود عضوي در مرحلة بذر استعمال ميگردد.

امراض جواري (Corn Diseases)

1. سياه قاق جواري Corn Smut: سياه قاق از جمله امراض معمولي جواري بوده و در سرتاسر جهان به مشاهده رسيده است. اين مرض تنها جواري (Zea mays)  و گياه نوع Euchlaena mexicana  را مورد حمله قرار ميدهد. خسارة وارده نظر به شرايط محيطي نباتات فوق العاده حساس و نژاد هاي پتوجن تا 2 ثلث حاصل رسيده ميتواند. سياه قاق جواري در افغانستان از سرتاسر مملکت راپور داده شده است اما خسارات آن چندان سنگين نيست.

علايم مرض: علايم سياه قاق در نباتات جواري فوق العاده ظاهر و به آساني قابل تشخيص است. اين مرض بوغمه هاي قابل ديد را در تمام قسمتهاي مرستماتيک (قسمت نبات که از سطح خاک بلند تر موقعيت دارد) نبات تشکيل نموده ميتواند. اما بيشتر از شته ها، فاصله ها بين گياه ها ساقه و تاج معمول است. هر بوغمه در ابتدا داراي رنگ سفيد نقره ئي مانند بوده و در داخل آن هزران اسپور تشکيل ميگردد. هر بوغمه بالاي برگ کوچک بوده و بوغمه هاي بالاي شته و ساقه تقريباً تا به اندازة جسامت يک دانة ناريان رسيده ميتواند. هنگام که اسپور هاي داخل بوغمه ها به پختگي ميرسند غشاي نقره مانند سفيد آن ترکيده و کتله هاي سياه اسپور ها را به نظر قرار ميدهند. درنقاط مختلف نبات هر بوغمه معمولاً بر مصابيت منتقل تشکيل ميگردد. مصابيت گلهاي مونث منتج به تشيکل بوغمه به عوض دانه ها ميگردد. هر گاه نبات جوان مصاب گردد قد پخش و ضعيف باقي ميماند. انکشاف بعدي بوغمه ها ممکن است سبب مرگ تمام و يا قسمت از آن گردد.

مبارزه: مرض سياه قاق جواري عمدتاً از طريق بذر انواع مقاوم و متحمل نبات کنترول ميگردد. تناوب زراعتي 3 ساله، مراعات مقرارت وقايوي و معامله تخم با مواد کيمياوي نيز تا اندازه در کنترول مرض کمک مينمايد. (4)

۲. سرخي جواري (Corn Rust) 

سرخي يکي از امراض معمولي جواري بوده و در تمام مناطق جهان که جواري بذر ميگردد به مشاهده رسيده است. گرچه خسارة وارده از ناحيه اين مرض داراي اهميت اقتصادي قابل ملاحظه نميباشد. اما مصابيت هاي شديد مرض، مخصوصاً بالاي جواري شيري حاصلات را تا حدي زيادي پائين مياورد.

علايم مرض: زخم هاي کوچک مدور يا بيضوي شکل و سرخ رنگ بالاي برگها تشکيل ميشود. گرچه امکان توليد اينگونه از زخم ها در تمام قسمت هاي فوقاني نبات موجود است اما معمولاً بالاي سطح تحتاني و فوقاني برگ فوق العاده به کثرت ظاهر ميگردد. طبقه خارجي انساج برگ در اطراف کناره هاي زخم ها به طرف عقب جمع ميگردد. علايم مرض معمولاً بعد از توليد مويک هاي شته جواري ظاهر ميگردد و عامل مرض قارچ Puccinaia soghi schw  ميباشد.

مبارزه: بخاطر اهميت اقتصادي نا چيز توجه چندان در مبارزه با اين مرض صورت نگرفته است. بذر انواع مقاوم نبات موثر ترين طريقه کنترول اين مرض محسوب ميگردد. اما بخاطر بايد داشت که نسبت به وجود آمدن نژاد هاي فزيولوژيکي جديد قارچ عامل مرض نبات دوام دار در مقاومت ميزبان وجود نداشته و هر چند سال نژاد هاي موجوده غالب در يک ساحة مشخص تفکيک و انواع مقاوم نبات جواري به طرح پروگرام هاي نسل گيري مناسب انکشاف داده شود. استعمال ادويه کيمياوي مخصوصاً پودر پاش نبات بوسيله گرد قارچ کش (Zinab) کاملاً موثر ثابت شده است.

3. پوسيدگي ساقه جواري

يک نوع مرض قارچي ميباشد که عامل آن Gibberella zeae ميباشد. علايم پتوجن هاي مختلف قارچي يا بکتريايي ميتوانند عامل پوسيدگي ساقه جواري باشند. در اين مورد عامل بيماري Gibberella zeae  ميباشد که سبب نرم شدن و تخريب شدن قسمت پائيني ساقه به رنگ مايل به بنفش ميشود. در حمله زود هنگام برگهاي جوان ميزبان در اثر آلودگي خاکستري رنگ شده و خم ميشوند و همچنان دانه هاي جواري کوچک  کم آب ميشوند.براي کنترول و مبارزه با اين بيماري بايد از کاشت متراکم جواري جلوگيري شود و همچنين از استفاده بي رويه کود ها نايتروجندار ممانعت به عمل آمده و از آبياري مناسب و ورايتي هاي مقاوم استفاده شود. 

آفات جواري Corn Vermin 

1. کرم برگ خوار جواري (Sodoptera exigua HB): لاروا هاي اين آفت در مراحل اوليه رشد بته جواري و حتي در مراحل رشد کامل بته با تغذيه از برگها سبب ايجاد سوراخ در آنها ميشود سپس وارد قيف جواري (محل غلاف برگ) شده و با تغذيه از آن موجب خساره ميگردند. در شرايط مساعد اين آفت افزايش ميابد که در نتيجه با از بين بردن تمام برگ ها خسارة وارده بسيار شديد شده و گاهي تجديد کشت ضروري ميشود. اين آفت عمدتاً در مرحلة 2-4 برگي گياه جواري ظهور مينمايد و در حال حاضر يکي از آفات مهم جواري ميباشد. خساره و فعاليت آفات از موقع بيرون آمدن گياهک جوان از خاک تا زمانيکه ارتفاع جواري به 50 سانتي متر برسد با شدت ديده ميشود. هر يک از پنج سن لاروا آفت طرز تغذيه خاص خود را دارد. لارواي سن اول به صورت دسته جمعي از اپيدرم و مختصري از پارانشيم يا به سطح زيري و يا روي برگ تغذيه نموده و سطح سفيد و بيرنگ و يک دستي را خود باقي ميگذارند.تعداد لارواي سن دوم در هر بته کمتر از لارواي سن اول بوده ولي تغذيه و خساره شديد تر و بيش تر مرحله قبل است. لارواي سن دوم پس از تغذيه و تکميل رشد لاروا پوست اندازي نموده و به سن سوم وارد ميشوند. تغذيه اين سن لاروا شديد تر از سن 2 بوده و منجر به سوراخ نمودن و برداشتن و جدا کردن قطعات از برگ ميگردد و آثار خساره بصورت سوارخ هاي مختلف الشکل ظهر شده و گاهي برگ بشکل تور ديده ميشود. در بته هاي که چنين حالت دارند معمولاً بيش از دو عدد لاروا در روي آنها ديده نميشوند. سن چهارم قطعات بزرگتر از برگها مورد تغذيه قرار ميدهند که در نتيجه سوارخهاي محل تغذيه از روي برگ با هم وصل شده و گاهي منجر به قطع گلبرگ برگ از وسط يا از ناحية سوم انتهائي آن ميگردد. لارواي سن پنجم ميزبان تغذيه و فعاليت کمتر داشته و غالباً در جوانه هاي مرکزي ديده ميشود هر چند ميزبان تغذيه لاروا هاي سن پنجم زياد نميباشد ولي گاهي تغذيه آنها منجر به قطع جوانه مرکزي شده و خسارات قابل توجه خواهد بود.

روش هاي کنترول

1.اجراي تناوب کشت با گياهان غير ميزبان سبب کاهش جمعيت آفات ميشود.

2.شخم عميق: اجراي قلبة زمستاني روي شفيره ها تلفات شديد ايجاد و از آلودگي سال بعد جلوگيري نموده و در کاهش جمعيت اين آفت بسيار موثر ميباشد.

3.کنترول علف هاي هرزه: حذف علفهاي هرزه ميزبان در طول خزان و اوايل زمستان و اوايل بهار در جلوگيري از انتقال جمعيت سال قبل به روي گياهان زراعتي موثر است.کرم ساقه خوار جواري (Sesamia cretica Led): لاروا هاي سن يک سپس از خارج شدن از پوست تخم بصورت گروهي با جويدن ساقه و قسمتهاي داخلي غلاف تغذيه خود را آغاز ميکنند. تعداد از آنها در ساقه نفوذ کرده و با ايجاد سوارخ هاي گرد شروع به تغذيه از داخل ساقه مينمايند. در نتيجه استقامت ساقه هاي آلوده بسيار کم ميشود بطوريکه با نسيم و باد ميشکنند اين وضعيت از آلودگي هاي شديد اتفاق مي افتد. برخ ديگر به اطراف ساقه هاي ديگر منتقل ميگردند. لاروا هاي اين آفات هم مانند ديگر ساقه خار ها از قيف جواري گلهاي نر و ماده و پاية بته تغذيه کرده و باعث پژمردگي ميشوند که در اين حالت برگهاي مرکزي به سهولت جدا ميگردند. اين تشوش که به قلب گياه معروف است باعث رشد جوانه هاي جانبي گشته و در نتيجه بته ها حالت جاروبي پيدا ميکنند. اين آفت در اکثر مناطق کشت جواري در ايران وجود دارد. اما با توجه به وجود دشمنان طبيعي فعال، تراکم و خسارة آن در همه مناطق به يک اندازه نيست.

3. کرم دانه خوار جواري(Sathrobota pyrodercas simplex wals)

اين حشره توسط فرحبخش در سال 1340 به عنوان يکي از آفات پنبه در منطقه شوشتر گزارش شده است. ربيعي و همکاران وي در سالهاي 1366-1367 اين آفت را براي اولين بار در روي خوشه جواري مشاهده کردند و بر اساس اظهارات آنها اين آفات در تمام مناطق جواري کاري ولايت خوزستان انتشار دارد. همچنين اين محقيقين بطور خلاصه برخي از خصوصيات آنها را به شرح ذيل ذکر کردن اند:

شکل شناسي: حشرة بالغ شب پره اي کوچک عرض بدن آن با بالهاي باز 13 ملي متر رنگ عمومي بالها جلوه ئي آن ترکيبي از رنگهاي زرد و قرمز روشن و نيز سياه ميباشد. تخم هاي حشره به رنگ سفيد استوانه ئي شکل و به طول 0.5-0.6 ملي متر ميباشد. لاروا ها در هنگام خروج از پوست تخم به رنگ سفيد ميباشند. در طي دوران رشد به رنگ قرمز تغيير ميبابند.خسارة لاروا ها با ايجاد سوراخ به داخل دانه نفوذ کرده و از جنين و اندواسپرم آن تغذيه نموده آنرا پوک مينمايند.

برداشت و ذخيره جواري

زمان چيدن جواري بر حسب نوع خاک و آب وهوا محل وقت است که برگهاي ساقه و غلاف زرد شده و دانه هاي مايل به زردي باشد. بعد از چيدن خوشه ها ساقه و برگ را به مصرف تغذيه حيوانات ميرسانند و دانه ها را به انبار حمل ميکنند.بهترين موقع برداشت جواري براي بدست آوردن حداکثر زمان رسيدن فزيولوژيکي تخم است. بعد از آن به علت افيتدن خوشه ها و خوابيدن بته هاي پوسيده خوشه ها صدمات ناشي از حمله حشرات و ريزش دانه هاي جواري از خوشه کاهش محصول قابل توجه است. برداشت جواري در حال حاضر با استفاده از وسايل گوناگون مانند دستگاه خوشه چين و دانه کن و غيره صورت ميگيرد. رطوبت مناسب دانه ها در موقع برداشت تقريباً 20-25 فيصد است. اگر قرار باشد محصول برداشت شده از مزرع به مصارف حيوان برسد ميتوان با 25-28 فيصد رطوبت نيز برداشت کرد که در اين نيازي به خشک کردن محصول به طور مصنوعي نخواد بود.مقدار محصول جواري در هر هکتار زمين زراعتي تابع عوامل مهم روش کاشت، حاصل خيزي خاک، رطوبت محيط، آبياري، ساختمان خاک، زمان کاشت و برداشت، استفادة کود کيمياوي درجه حرارت و غيره ميباشد. در جواري هاي علوفه ئي که براي تهيه سيلو بکار ميروند در شرايط خوب زراعتي بين 50-75 تن در هر هکتار و از جواري هاي که براي توليد دانه کشت ميشوند در شرايط خوب اگروتخنيک 10-70 تن در هر هکتار با رطوبت 15 فيصد حاصل بدست ميايد. رطوبت دانه هاي برداشت شده از مزارع معمولاً بين 21-28 فيصد متغير است. براي ذخيره کردن اينوع دانه بايد قبلاً رطوبت آنها تا 17 فيصد پائين آورده و در حرارت کمتر از 10 درجه سانتي گراد انبار گردد. در صورتيکه رطوبت دانه ها بيشتر از 17 فيصد باشد حرارت ذخيره خانه نبايد از 10 درجه سانتي گراد تجاوز کند اما دانه ها به رطوبت کمتر از 17 درجه سانتي گراد را ميتوان در حرارت هاي بالا تر نگهداري کرد و اگر رطوبت دانه و حرارت ذخيره خانه ها از حد معمول زيادتر باشد از مواد کيمياوي ضد عفوني کننده استفاده کنند.